63 Milyar Dolarlık Dijital Soygun: Platformların Kirli Oyunu Sürüyor
Dijital platformların reklam piyasasını tamamen kuşatmasıyla birlikte, yazılımsal botlar aracılığıyla üretilen "sahte veri" skandalı, küresel bir ekonomik krize dönüşmüş durumda. Dünya genelinde 740 milyar dolarlık devasa reklam hacminin yaklaşık %9'unu oluşturan geçersiz trafik, yayımlanan son raporlara göre tam 63 milyar dolarlık muazzam bir kayba neden oluyor. Her 12 tıklamadan birinin botlar tarafından gerçekleştirildiği bu sistemde, reklam verenlerin bütçeleri buharlaşırken, uzmanlar bu "sahte oyunun" artık bir milli güvenlik sorunu olduğu konusunda kritik uyarılarda bulunuyor.
Geçersiz Trafik: Sadece Teknik Bir Problem Değil
Sosyal medya uzmanı Ümit Sanlav, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede şu ifadeleri kullandı: "Dijital reklamcılığın en görünmeyen ama en maliyetli sorunlarından biri geçersiz trafiktir. Bu sadece teknik bir problem değil; doğrudan bütçeyi eriten, performans ölçümlerini yanıltan, markaların güvenilirliğini zedeleyen çok ciddi bir sorundur. Geçersiz trafik, reklam bütçelerinin yanlış kanallara yönlendirilmesine neden olur, pazarlama ekipleri yanlış verilerle karar alır. Dolayısıyla yönetim masasına giden raporlar gerçeği yansıtmaz. Yapılan maliyet, masraf ve enerji de ziyan olmuş olur. Gerçek performans şişirilmiş rakamlarda değil, gerçek kullanıcıda ve gerçek değerde saklıdır."
Ekonomik Boyut: Birçok Ülkenin Bütçesine Denk Kayıp
Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık ise sorunun ekonomik boyutuna dikkat çekti: "Son küresel raporlar, sahte tıklamalar ve bot kaynaklı etkileşimler nedeniyle yaklaşık 63 milyar dolarlık reklam harcamasının boşa gittiğini ortaya koyuyor. Gerçekten bu rakam, yani 63 milyar dolar, birçok ülkenin yıllık bütçesiyle kıyaslanabilecek büyüklükte ve sorunun ekonomik boyutunu net biçimde ortaya koyuyor. Reklam yatırımları genellikle satış ve ciro artışı beklentisiyle yapılıyor. Kaybedilen her 1 lira, yaklaşık üç liralık potansiyel ciro fırsatının da kaçırılmasına neden oluyor."
Prof. Dr. Kırık, reklamverenlerin farkında olmadan bütçelerinin bir kısmını gerçek müşterilere değil, otomatik yazılımlara harcadığını vurgulayarak, "Evet, size etkileşim oranları geliyor ama televizyondaki gibi gerçekten orada anlık bir şekilde reklamın yayınlanmadığını ya da kimin önüne çıktığını görmüyorsunuz. Bu anormal trafik hareketlerinin izlenmesi gerekiyor. Reklam dolandırıcılığı artık sadece teknik bir sorun değil, aynı zamanda ekonomik bir suç, bir milli güvenlik sorunudur." dedi.
Çözüm Önerileri ve Milli Mesele Haline Geliş
Prof. Dr. Kırık, mücadele için siber suçlarla mücadele daire başkanlığının güçlendirilmesi, ilgili şirketlerin muhatap kılınarak sorumlu tutulması ve caydırıcı cezalar verilmesi gerektiğini belirtti. Diğer yandan, Prof. Dr. Figen Yıldırım da konunun önemine işaret ederek şunları söyledi: "'Yanıltıcı' diye dediğimiz nokta, hedef kitleye ulaşamayan bir yönden bahsediyoruz. Hedef kitleye ulaşamamış her şey büyük bir israftır. Sonuçta, mağdur olan tüketici gibi gözükse de aslında reklamveren oluyor. Milli mesele haline getirmek lazım ve bu konuda da gerekli otoriteler, STK'lar, bakanlıklar bu konunun aslında alarm şeklinde odağındalar. Ben bunu çok doğru da buluyorum."
Dijital platformların kesesinin dolduğu, ülkelerin ve reklam verenlerin ise zarar ettiği bu sistemde, 740 milyar dolarlık küresel dijital reklam hacminin yaklaşık yüzde 9'unun geçersiz trafikten ibaret olduğu gerçeği, sorunun boyutlarını gözler önüne seriyor. Ocak ayında yayınlanan küresel rapora göre, her 12 tıklamadan birinin botlara ait olması ve botların yarattığı geçersiz trafiğin gerçek dışı verilerin ortaya çıkmasına neden olması, dijital ekonomi için ciddi bir tehdit oluşturuyor.
