ABD ve İran arasında 28 Şubat'ta başlayan savaşı sonlandıran mutabakat zaptı, dün ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalanarak yürürlüğe girdi. Daha önce İsviçre'nin Bürgenstock kentinde yapılacak bir törenle bugün imzalanacağı duyurulan mutabakat, iki tarafın ortak kararıyla öne çekildi. Bürgenstock'ta imza töreni yerine, mutabakatın ardından işleyecek 60 günlük ateşkesin ilk müzakere oturumunun yapılacağı belirtildi.
İslamabad Mutabakatı
“İslamabad Mutabakatı” olarak anılan zapta, arabulucu ülke olarak Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de imza attı. İsviçre yönetimi, bugün Bürgenstock'ta yapılması beklenen toplantıda arabulucu ülkeler Pakistan ve Katar'ın diplomatik temsilcilerinin de yer alacağını bildirdi. İslamabad Mutabakatı, İran'da rejimi değiştiren 1979 devriminin ardından ABD ile İran arasında imzalanan ilk mutabakat belgesi olarak da dikkat çekiyor.
Bir tarafta kutlama bir tarafta sade ilan
Tarafların mutabakat metnini imzalama yöntemleri siyasi mesajlar taşıyor. Trump, metni G7 Zirvesi kapsamında bulunduğu Avrupa'da Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un davetiyle gittiği Paris'teki ünlü Versailles Sarayı'nda imzaladı. Versailles, Birinci Dünya Savaşı'nı sonlandıran anlaşmanın imzalandığı mekan olarak sembolik bir değer taşıyor. Trump, Macron'un akşam yemeği daveti sırasında kutlama atmosferi içinde metni imzalarken Macron ve salonda bulunanlar bravo sesleri ve alkışlarla kendisini kutladı. İran tarafı ise mutabakatın imzalandığını sade bir ilanla duyurdu. Pezeşkiyan, imzalanmış mutabakat metniyle çekilmiş bir fotoğrafla mutabakatı duyurdu.
Acelyenin sebebi Hürmüz
Axios'un diplomatik kaynaklara dayanarak verdiği bilgiye göre, İran tarafı son iki günde yapılan görüşmelerde, ABD tarafına mutabakat imzalanmadan içeriğini paylaşmama konusunda yoğun bir diplomatik baskı yaptı. Bu da ABD tarafını imzayı öne çekmeye itti. Diplomatik kaynaklar, ABD'nin söz konusu mutabakatın ilk amacının Hürmüz Boğazı'nın açılması olduğuna vurgu yaparak, İran'dan bu durumun iki gün daha gecikmemesi için zaten daha önce elektronik imzaların atıldığı mutabakatın resmen imzalanmasının öne çekilmesini istediğini aktardı.
Hamaney: Çekincelere rağmen onayladım
İran lideri Mücteba Hamaney, mutabakatı çekincelere rağmen onayladığını belirterek, “İleride yüz yüze gerçekleştirilecek müzakereler, düşmanın görüşlerinin kabul edileceği anlamına gelmiyor” dedi. Farklı bir görüşe sahip olduğunu vurgulayan Hamaney, Pezeşkiyan'ın, İran halkının haklarının korunacağına dair garanti vermesiyle mutabakatın imzalanmasına onay verdiğini ifade etti. Trump ise üye ülkelere mutabakatla dünyanın ciddi bir ekonomik felaketten kurtulduğunu anlattı. ABD Başkanı, Hürmüz'e ilişkin “Dünya bir ekonomik felaketin eşiğine gelmişti. Bunu görmek istemiyordum ama savaş devam etseydi bu ekonomik felaket olacaktı” değerlendirmesini yaptı.
İran kazançlı çıktı
Yayınlanan 14 maddelik mutabakat zaptına göre İran, nükleer silah üretmemeyi “bir kez daha” taahhüt ederken ABD tarafı müzakereler sonucunda nihai anlaşmaya varılmasıyla birlikte İran'a yönelik tüm yaptırımları kaldırmayı kabul etti. Hürmüz Boğazı'nın 30 gün içinde tam olarak geçişlere açılması için icraatlar başlatılmış oldu. Ayrıca, 60 günlük müzakereler sonucunda nihai anlaşmaya varılması halinde ABD ve müttefiklerinin İran'da savaş döneminde oluşan zararın giderilmesi için en az 300 milyar dolarlık bir yatırım fonu belirlemesi öngörülüyor.
Hürmüz açıldı, petrol akıyor
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, ABD ve İran'ın mutabakat zaptındaki taahhütlerini yerine getirdiğini, müzakereler için 60 günlük sürenin dün itibarıyla resmen başladığını bildirdi. Vance, çarşamba geç saatlerde 12,5 milyon varil petrolün Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğini ve bunun “savaşın başlamasından bu yana gerçekleşen en yüksek miktar” olduğunu belirtti. ABD ordusu da İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırdığını açıkladı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Amerikan ordu unsurlarının İran'ın mutabakat hükümlerini tam olarak yerine getirdiğinden emin olmak için bölgede kalmaya devam edeceğini belirtti.
