ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın doğumla vatandaşlık hakkını sona erdirme yönündeki başkanlık kararnamesine ilişkin kararını bu hafta açıklayacak. Trump'ın ikinci döneminin ilk gününde imzaladığı kararname, ülkede en çok tartışılan konulardan biri haline geldi.
Doğumla Vatandaşlık Nedir?
Doğumla vatandaşlık, ebeveynlerinin göçmenlik statüsüne bakılmaksızın, bir çocuğun doğduğu ülkede otomatik olarak vatandaş olması anlamına gelir. Bu uygulama, jus soli (toprak hakkı) ilkesine dayanır. Buna karşılık, birçok ülke jus sanguinis (kan hakkı) ilkesini benimser; burada vatandaşlık, doğum yerine değil, ebeveynlerin vatandaşlığına göre belirlenir.
ABD'de Doğumla Vatandaşlık Nasıl İşliyor?
ABD'de, bazı istisnalar dışında, ülke topraklarında doğan tüm bebekler otomatik olarak ABD vatandaşı olur. Her yıl yaklaşık 3,6 milyon çocuk doğum belgesi, Sosyal Güvenlik numarası ve pasaport alır. Yetişkinlikte bu belge, oy kullanma, istihdam ve konut kredisi gibi alanlarda vatandaşlığın kanıtı olarak kullanılır.
ABD Anayasası Ne Diyor?
1868'de kabul edilen 14. Değişiklik, ABD'de doğan veya vatandaşlığa kabul edilen ve ABD yargı yetkisine tabi olan herkesin vatandaş olduğunu belirtir. Bu madde, eski kölelerin ve çocuklarının hukuki statüsünü düzenlemek için getirilmiştir.
Diğer Ülkelerdeki Uygulamalar
Pew Research Center verilerine göre, ABD'ye benzer şekilde 32 ülkede doğumla vatandaşlık uygulanıyor. Brezilya, Kanada, Arjantin ve Meksika bu ülkeler arasında. Avrupa'da ise Fransa, Yunanistan ve İspanya gibi ülkeler sadece ebeveynleri de o ülkede doğmuş çocuklara vatandaşlık veriyor. Avustralya, Almanya ve Birleşik Krallık ise yasal olarak ikamet eden ebeveynlerin çocuklarına otomatik vatandaşlık tanıyor.
Trump'ın Görüşü
Trump, kararnamenin aleyhine karar çıkması durumunda Yüksek Mahkeme'nin kararını kabul etmek zorunda olduğunu belirtti. Ancak uygulamanın "ülke için çok kötü" olduğunu ve "bunu yapan tek ülkenin ABD olduğunu" söyledi. Trump'a göre, yasa dışı göçmenlerin veya geçici statüdeki yabancıların çocukları "ABD yargı yetkisine tabi değildir" ve bu nedenle vatandaşlık hakkına sahip olmamalıdır. Kararname, vatandaşlığı yalnızca ABD vatandaşları veya yerleşik yasal daimi oturum sahiplerinin çocuklarıyla sınırlamayı öngörüyor.
Karşı Argümanlar
Doğumla vatandaşlık, bir asrı aşkın süredir mahkemelerce onaylanmış bir Amerikan geleneğidir. Yüksek Mahkeme, 1898'deki Wong Kim Ark v. ABD davasında, 14. Değişiklik'in ABD'de doğan tüm kişilerin çocuklarını kapsadığına hükmetmiştir. Göçmen hakları savunucuları, doğumla vatandaşlığın kaldırılmasının her yıl yüz binlerce çocuğa zarar vereceğini ve bürokrasiyi karmaşıklaştıracağını belirtiyor. Tahminen her yıl vatandaş olmayan ebeveynlerden doğan 255 bin çocuk bu karardan etkilenebilir.
Kararın Onaylanması Durumunda Ne Olacak?
Trump yönetimi, federal kurumların yeni vatandaşlık süreci için yönergeler hazırladığını açıkladı. Çocuğun ebeveynlerinin yasal durumu elektronik veri tabanlarıyla kontrol edilecek ve vatandaşlık uygunluğu belirlenecek. Doğum belgesi tek başına vatandaşlık kanıtı olmayacak; bu durum ABD vatandaşı ebeveynlerden doğan çocuklar için de geçerli olacak.
Karar Ne Zaman Açıklanacak?
Yüksek Mahkeme'nin Trump v. Barbara davasında kararını, yaz tatili öncesinde temmuz ayı başında açıklaması bekleniyor.
