Trump'ı Anlaşma Masasına Oturtan Sebep Neydi?
ABD Başkanı Donald Trump'ın Fransa'nın Versay Sarayı'nda ani bir kararla İran ile yürütülen mutabakat zaptını derhal imzalamak istemesi, günler sonra planlanan resmi töreni iptal ettirdi. Aylar süren ve çok sayıda krizle kesintiye uğrayan müzakerelerin perde arkasında, ekonomik kaygılar, iç siyasi baskılar ve bölgesel gerilimlerin süreci hızlandırdığı ifade edildi.
Versay Sarayı'nda Gece Yarısı İmzası
ABD merkezli CNN'e göre, Trump Çarşamba günü Versay Sarayı'nda düzenlenen akşam yemeği sırasında hem Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'u hem de kendi ekibini şaşırtan bir talepte bulundu. Trump, İran ile varılan mutabakatın beklenmeden o gece imzalanmasını istedi. Trump'ın en üst düzey diplomatı, saraya gitmeden kısa süre önce anlaşma metninin son haline getirildiği bilgisini almıştı. Ancak iki gün sonra İsviçre'nin Luzern kentinde, Lucerne Gölü manzaralı bir dağ evinde resmi imza töreni düzenlenmesi planlanıyordu. Başkan Yardımcısı JD Vance'in de mutabakat zaptını imzalamak ve teknik görüşmelerin yeni turunu başlatmak üzere İsviçre'ye gitmesi bekleniyordu. Trump ise anlaşmanın gecikmeden yürürlüğe girmesinde ısrar etti. Olaylara yakın kaynaklara göre Macron da süreci hızlandırabileceğini belirtti.
Luzern'deki Tören İptal Edildi
CNN'e göre, Cuma günü Lucerne'de gerçekleştirilmesi planlanan tören hiçbir zaman yapılmadı. İran'ın, Lübnan'da İsrail ile Hizbullah arasında tırmanan gerilim nedeniyle toplantıdan çekilmesi üzerine Vance'in seyahati ertelendi. Taraflar Cuma sabahı yeni bir ateşkes konusunda anlaşmaya varsa da Trump'ın imzasından birkaç gün sonra varılan İran anlaşmasının kırılganlığını koruduğu belirtildi. Trump ve Vance'in, İran'ın nükleer programına yönelik kısıtlamaları netleştirecek yeni müzakere aşamasını başlatmak için güçlü gerekçelere sahip olduğu ifade edildi. Ancak iki isim de, anlaşmayı İran'a taviz veren bir teslimiyet olarak gören destekçilerinin sert eleştirileriyle karşı karşıya kaldı.
Cumhuriyetçilerden 300 Milyar Dolarlık Fon Eleştirisi
Senato Silahlı Kuvvetler Komitesi Başkanı Roger Wicker, mutabakatın altıncı maddesinde yer alan 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma fonunu eleştirdi. Wicker, söz konusu rakamın Obama dönemindeki İran nükleer anlaşmasındaki ödemeleri "çok küçük bir miktar" gibi gösterdiğini söyledi. Trump ise İran'ı masaya getiren temel unsurun ABD'nin askeri gücü olduğunu savundu. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Çaresizlikten görüşmedik, İran görüştü. Onlar bitti. 60 günü tamamlayacağız. Para alamayacaklar, on kuruş bile" ifadelerini kullandı.
Ekonomik Kaygılar Anlaşmayı Hızlandırdı
Habere göre, aylar süren çatışmaların ardından 14 maddelik mutabakat zaptı, savaşın sona ermesini uzun süredir bekleyen Trump için önemli bir rahatlama kaynağı oldu. Danışmanların küresel petrol stoklarının azaldığı yönündeki uyarıları ve Cumhuriyetçilerin yaklaşan ara seçimlere ilişkin endişeleri, Beyaz Saray üzerindeki baskıyı artırdı. Trump da bu hafta yaptığı açıklamada, anlaşmayı imzalama kararında ekonomik kaygıların etkili olduğunu kabul etti. Başkan, Büyük Buhran dönemindeki piyasa çöküşüyle özdeşleşen eski ABD Başkanı Herbert Hoover'a benzetilmekten çekindiğini söyledi.
Metin Günlerce Kamuoyundan Gizli Tutuldu
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'e göre, mutabakat zaptı imzalandıktan sonra anlaşma metni günler boyunca kamuoyuna açıklanmadı. Bunun nedenlerinden birinin Pakistanlı arabulucuların, İran tarafının kendi iç süreçlerini tamamlamayı beklediği yönündeki mesajı olduğu belirtildi. ABD'li müzakereciler ise İran yönetiminin ayrıntılı teklifleri resmen onaylamasını beklemeden belgeyi yayımladı. Kongre'deki üst düzey isimlere yapılan bilgilendirmelere aşina bir kaynağa göre, Washington yönetimi müzakerelerin yeni aşamasının gecikmesini istemedi. CNN'e göre Trump, Çarşamba günü yalnızca sembolik bir tören istemedi. Başkan, hem kendisinin hem de İran Cumhurbaşkanı'nın imzaladığı yazılı bir nüshanın derhal oluşturulmasını talep etti.
Beyaz Saray'da Savaşın Ekonomik Etkileri Endişe Yarattı
ABD merkezli CNN'e göre, Beyaz Saray'ın Batı Kanadı'ndaki üst düzey yetkililer uzun süredir çatışmadan çıkış yolu aranması gerektiğini savunuyordu. Trump'ın siyasi danışmanları, ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçi adayların zarar görmemesi için çözüm bulunması gerektiğini dile getirdi. Hazine Bakanı Scott Bessent savaşın ekonomik etkileri konusunda kaygılarını aktarırken, Enerji Bakanı Chris Wright'ın da küresel enerji piyasalarına yönelik olumsuz etkilerden endişe duyduğu belirtildi. Konuya yakın bir kaynak, "Bunun böyle devam etmesi halinde durumun daha da kötüleşeceği konusunda genel bir fikir birliği vardı" değerlendirmesinde bulundu.
Haziran Başında Yeni Strateji Benimsendi
Haziran ayı başında Beyaz Saray'da düzenlenen toplantıda Trump ve ekibi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve İran'ın nükleer programının tasfiyesi için genel bir çerçeve anlaşmasına yönelme kararı aldı. Ulusal güvenlik ekibinin neredeyse her gün toplandığı belirtilirken, çok sayıda yetkilinin Tahran'ın yükümlülüklerini yerine getirmeyeceğinden endişe duyduğu aktarıldı. Ancak Trump'ın doğrudan talimatıyla uzlaşı sağlandı. Müzakerelere katılan bir yönetim yetkilisi CNN'e, "Bu işi bir an önce bitirmek istiyoruz" dedi.
Müzakereler Krizlerle Kesintiye Uğradı
ABD merkezli CNN'e göre, İran tarafıyla yürütülen görüşmeler yavaş ilerledi. İran lideri Mücteba Hamaney'den yanıt alınmasının uzun sürdüğü, iletişim için kuryelerin kullanıldığına inanıldığı ifade edildi. 8 Haziran'da bir Amerikan Apache helikopterinin İran'a ait bir insansız hava aracıyla çarpışması, ABD pilotlarının denizden kurtarılmasına ve yeni misilleme saldırılarının başlamasına neden oldu. Trump daha sonra saldırıları durdurdu ve doğum günü hafta sonuna anlaşmaya her zamankinden daha yakın olduğu düşüncesiyle girdi.
Netanyahu'nun Hamlesi Şüphe Yarattı
Pazar günü Beyrut'un banliyösüne düzenlenen ölümcül İsrail saldırısı da yeni bir krize yol açtı. İsrail, Hizbullah saldırılarına karşılık verdiğini açıklarken, Trump ve danışmanlarının bu saldırıyı İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun anlaşmayı sabote etme girişimi olarak değerlendirdiği belirtildi.
