ABD Başkanı Donald Trump, 28 Şubat'tan bu yana 105 gündür süren İran'a karşı savaş durumunun sona erdiğini ve nihai bir anlaşmaya varıldığını sürpriz bir şekilde açıkladı. Perşembe gecesi yaptığı açıklamada, aynı gece planlanan saldırıları durdurduğunu belirten Trump, anlaşmanın İran ve bölge ülkeleri tarafından onaylandığını ve kısa süre içinde imza töreni düzenleneceğini söyledi.
İran'dan ilk tepki: Spekülasyon
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Trump'ın açıklamalarını 'spekülasyon' olarak nitelendirirken, İran resmi haber ajansı Tahran yönetiminin henüz herhangi bir anlaşmayı onaylamadığını duyurdu. Ancak akşam saatlerinde Tahran'dan gelen açıklamalar olumlu bir yöne evrildi.
Anlaşma taslağına dair çelişkili haberler
Gün boyunca İran ve Amerikan medyasında anlaşma taslağına ilişkin farklı bilgiler yer aldı. Trump, akşam saatlerinde yaptığı açıklamada, medyada sızdırılan detayların doğru olmadığını ve anlaşma metninin henüz yazılmadığını söyledi. Ancak daha sonra ABD'li üst düzey bir yetkili, anlaşmada sona gelindiğini belirterek, İran'ın nükleer programının tasfiye edileceğini ve elindeki zenginleştirilmiş uranyumun ABD'ye teslim edileceğini açıkladı.
ABD'li yetkili: Yüzde 80-85 tamam
ABD'li yetkili, düzenlediği telekonferansta basın mensuplarının sorularını yanıtladı. İran'la anlaşmada son aşamaya gelindiğini vurgulayan yetkili, 'Bu anlaşmayı önümüzdeki birkaç gün içinde imzalamayı bekliyoruz. Size kesin bir tarih veremem ancak bir tahminde bulunmam gerekirse bu sabah yüzde 75 derdim. Şu anda bu oran muhtemelen yüzde 80 ya da yüzde 85 civarında, ancak yüzde 100 değil çünkü sistemleri oldukça karmaşık' değerlendirmesinde bulundu.
İran ve Pakistan'dan aynı anda olumlu sinyaller
Gün içinde Amerikan tarafını doğrulamayan İran yönetimi, akşam saatlerinde anlaşmaya yaklaşıldığı görüşünü paylaştı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile savaşın sonlandırılması ve nihai anlaşma sürecinin başlatılması için gerçekleştirilen görüşmelere dair 'İslamabad Mutabakat Zaptı sonuçlanmaya hiç bu kadar yakın olmamıştı' dedi. Erakçi, X platformundaki paylaşımında ayrıca, ülkesinin şeffaf yaklaşımı doğrultusunda tüm detayların zamanı geldiğinde kamuoyuyla paylaşılacağını kaydetti. ABD Başkanı Trump da sosyal medya hesabından Erakçi'nin paylaşımını alıntıladı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de X'te yaptığı açıklamada, ülkesinin ABD ile İran arasındaki müzakerelerde yoğun arabuluculuk çabaları yürüttüğünü belirtti. Şerif, barış anlaşmasını sabote etmek isteyenlerin dezenformasyon kampanyasının farkında olduklarını ifade ederek, 'Gürültüyü bir kenara bırakarak barış anlaşmasının nihai, üzerinde mutabık kalınan metnine ulaşıldığını teyit edebiliriz. Pakistan, sonraki adımları sonuçlandırmak için her iki tarafla da yakından çalışıyor. Barış hiç bu kadar yakın olmamıştı' dedi.
Mutabakat zaptı birkaç gün içinde imzalanabilir
Erakçi, İran devlet televizyonunda yaptığı açıklamada, 'Mutabakat zaptının gelecek birkaç gün içinde dijital ortamda imzalanması ihtimali mevcut' ifadelerini kullandı. Mutabakat zaptındaki hususlar hayata geçirilmezse, nihai anlaşma ile ilgili müzakere yapılmayacağını söyleyen Erakçi, 'Eğer yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumun durumu netleştirilecekse, bunun tek yolu bu malzemenin İran'da seyreltilmesidir' dedi. Erakçi, Hürmüz Boğazı ile ABD'nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması hususunun olası mutabakat zaptında yer aldığını belirterek, 'Hürmüz Boğazı idaresi önceki gibi olmayacak. Boğaz, Umman ve İran'ın egemenliği altındadır. İki ülke bundan önce boğazdaki hizmetleri ücretsiz sağlıyordu. Umman ile Hürmüz Boğazı'nın idaresine ilişkin olumlu görüşmeler yaptık. Kılıcımız, Hürmüz Boğazı'nın üzerinde olacaktır' dedi. İsrail'de yayın yapan Kanal 12 televizyonuna konuşan ABD Başkanı Trump, İran ile hafta sonu veya pazartesi günü anlaşmayı imzalayabileceklerine inandığını aktardı.
Anlaşmanın dört ana başlığı
ABD'li yetkili, anlaşmayla öne çıkan dört başlığı şu şekilde özetledi: 'Birincisi, Hürmüz Boğazı yeniden açılıyor ve ablukayı kaldırıyor. İkincisi, İran'ın nükleer programının tasfiyesini sağlıyor. Üçüncüsü, ABD'nin İran'daki zenginleştirilmiş uranyumu almasına yol açıyor. Dördüncüsü, anlaşma bölgede uzun vadeli bir barışı garanti ediyor.' Yetkili, 'Terörizmin en büyük destekçisi olmak yerine normal bir ülke gibi davranmaları karşılığında bu şekilde ödüllendirilecekler' dedi ve İsrail'in de sürecin bir parçası olduğunu ifade etti.
İmza töreni Cenevre'de mi?
Trump, anlaşmanın tamamlandığını ilan etmesinin ardından imza töreninin Avrupa ülkelerinden birinde yapılacağını söyledi. ABD medyası, diplomatik temsilcileri taşıyan uçakların Avrupa'ya yola çıktığını iddia etti. Bloomberg'e konuşan G7 ülkeleri grubu diplomatları, bunun bir anlaşma değil bir mutabakat zaptı olduğunu söylerken, zaptın imza töreninin 15-16 Haziran'da Fransa'da gerçekleştirilecek G7 zirvesi öncesi 14 Haziran'da İsviçre'nin Cenevre kentinde yapılabileceğini iddia etti. İran'ın yarı resmi haber ajansına konuşan İranlı yetkililer ise iddiaları yalanladı. İsmi verilmeyen yetkililer, Tahran'da anlaşma taslağının incelenmeye devam edildiğini ve henüz karar alınmadığını dile getirdi.
