Tekirdağ'ın Şarköy ilçesinde, nesli tükenme tehlikesi altındaki kum zambakları, emekli bir hidrobiyologun dikkati sayesinde keşfedildi. İstanbul Üniversitesi'nin hazırladığı bilimsel raporun ardından Şarköy Belediyesi sahili çitle çevirerek acil koruma altına aldı. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından 'Hassas' kategorisinde korunan bu bitkiyi koparmanın, sökmenin ya da zarar vermenin 2026 yılı cezası tam 699 bin 245 TL olarak açıklandı.
Keşif Anı ve Bilimsel Süreç
Olay, İstanbul Üniversitesi'nden emekli hidrobiyolog Levent Artüz'ün, Cumhuriyet Mahallesi 17 Kasım Caddesi'ndeki yazlığının önünde yürüyüş yaparken 8 adet kum zambağı fark etmesiyle başladı. Artüz, durumu kayıt altına alarak İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Botanik Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tamer Özcan'a bildirdi. Uzmanların titiz incelemeleri sonucu hazırlanan raporda, Şarköy kıyılarında sınırlı sayıda ama tamamen doğal bir kum zambağı popülasyonunun hayatta kaldığı tescillendi.
Koruma Çalışmaları ve Cezai Yaptırımlar
Raporun ardından Şarköy Belediye Başkanı Alpay Var'ın talimatıyla ekipler harekete geçti ve zambakların bulunduğu alan çitlerle çevrildi. Başkan Var, 'İlçemizdeki tüm doğal değerleri ve nadir bitki türlerini korumak için çalışmalarımızı sürdüreceğiz' dedi. Çevre Kanunu kapsamında, tek bir kum zambağını koparmanın, sökmenin veya zarar vermenin cezası 699 bin 245 TL olarak uygulanıyor. Yetkililer, sahili kullananları tabelalarla uyarırken, bu astronomik cezanın tavizsiz kesileceğini belirtti.
Üç Büyük Tehdit ve Koruma Ağı
IUCN verilerine göre kum zambaklarını tehdit eden en büyük üç unsur: yazlık konutlaşma (kıyı şeritlerinin betonlaşması), yoğun plaj kullanımı (tatilcilerin bitkileri ezmesi) ve iş makineleriyle kumsal temizliği (köklerin yok edilmesi). Bu tehditlere karşı bölge sıkı koruma altına alındı.
Marmara Denizi'nin Sırrı: Kum Zambakları Nasıl Geldi?
Prof. Dr. Tamer Özcan'ın raporunda, Marmara Denizi'nin akıntı sistemi ile bitkinin dağılımı arasında bağlantı olabileceği belirtildi. İki olası senaryo öne sürüldü: Deniz akıntılarıyla taşınan tohumların Şarköy sahillerine vurması ya da insan faaliyetlerinden önce var olan gizli bir yerel popülasyonun kalıntıları. Kesin sonuç için kıyı jeomorfolojisi, deniz akıntıları, popülasyon genetiği ve tohumların tuzlu suda canlı kalma potansiyeline yönelik disiplinler arası çalışmalar başlatılması gerektiği vurgulandı.
