Son saatlerde İran ile ABD arasında yaşanan askeri gerilim yeni ve daha tehlikeli bir aşamaya geçti. Pazartesi günü Hürmüz Boğazı yakınlarında İran güçleri tarafından düşürülen ABD ordusuna ait AH-64 Apache taarruz helikopterinin ardından Washington misilleme kararı aldı.
ABD'nin Misillemesi: 20 Hedef Vuruldu
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) koordinasyonunda gerçekleştirilen operasyonlarda İran'ın güney kıyılarında bulunan radar, hava savunma ve komuta-kontrol altyapıları hedef alındı. Amerikalı bir yetkiliye göre operasyon kapsamında yaklaşık 20 farklı hedef vuruldu. ABD tarafı, saldırıların “orantılı ve savunma amaçlı” olduğunu savunurken, ilk belirlemelere göre Amerikan personeli arasında can kaybı ya da üslerde ciddi hasar meydana gelmediğini açıkladı.
İran medyası ise saldırıların özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki stratejik bölgeleri hedef aldığını duyurdu. Buna göre İran'ın en önemli adalarından biri olan Kişm (Qeshm) Adası, Hürmüzgan eyaletindeki Sirik kenti ve boğazın girişindeki Cask (Jask) çevresinde patlamalar meydana geldi. Patlama seslerinin ayrıca Bender Abbas bölgesinde de duyulduğu bildirildi.
Kişm Adası: Hürmüz'ün Gözcüsü
Kişm Adası, İran'ın Basra Körfezi'ndeki en büyük ve en stratejik adası olarak kabul ediliyor. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı üzerinde yer alan ada, yalnızca ekonomik değil askeri açıdan da kritik öneme sahip. İran Devrim Muhafızları'nın deniz unsurları uzun yıllardır burada konuşlanıyor. Ada aynı zamanda radar sistemleri, elektronik istihbarat faaliyetleri ve deniz trafiğinin izlenmesi için önemli bir merkez olarak kullanılıyor. Bu nedenle Washington'un son saldırılarında öncelikli hedeflerden biri haline geldi.
Sirik: Umman Denizi'ne Açılan Kapı
Hürmüzgan eyaletinde yer alan Sirik, Umman Denizi kıyısındaki konumu nedeniyle İran'ın doğu sahil güvenlik hattının önemli bir parçasını oluşturuyor. Hint Okyanusu'ndan Körfez'e yönelen ticari ve askeri deniz trafiğinin izlenmesinde rol oynayan kent, aynı zamanda Cask Limanı ile Bender Abbas arasında bir lojistik bağlantı noktası niteliğinde. İran donanmasının kıyı gözetleme sistemleri ve füze konuşlanmaları açısından da bölgenin önemi son yıllarda arttı.
Cask: İran'ın Hürmüz'e Alternatif Çıkışı
Saldırıların odak noktalarından biri olan Cask, İran'ın enerji güvenliği stratejisinde özel bir yere sahip. İran'ın uzun yıllardır geliştirdiği Goreh-Cask Petrol Boru Hattı sayesinde ülke, petrolünü Hürmüz Boğazı'na bağımlı kalmadan Umman Denizi üzerinden ihraç etmeyi hedefliyor. Bu nedenle Cask yalnızca bir liman değil, aynı zamanda İran'ın olası bir Hürmüz kapanmasına karşı geliştirdiği “stratejik sigorta poliçesi” olarak görülüyor. Bölge ayrıca İran Deniz Kuvvetleri'nin ileri konuşlanma alanlarından biri olarak kullanılıyor. Umman Denizi ve Hint Okyanusu'na açılan kapı niteliğindeki Cask, İran'ın deniz gücü projeksiyonunda kritik rol oynuyor.
Tahran'ın Cevabı Körfez'e Yayıldı
ABD saldırılarının ardından İran Devrim Muhafızları misilleme operasyonu başlattı. İran kaynaklarına göre Ürdün'deki El-Ezrak Hava Üssü, Bahreyn'deki ABD Beşinci Filosu tesisleri ile Kuveyt ve diğer Körfez ülkelerindeki Amerikan askeri noktaları füze ve kamikaze İHA saldırılarının hedefi oldu. İran, saldırılarda F-35 hangarları ve komuta merkezlerinin vurulduğunu öne sürerken, Washington çok sayıda füze ve İHA'nın havada imha edildiğini açıkladı. İlk belirlemelere göre ciddi can kaybı yaşanmadı.
Son 24 Saatte Ortaya Çıkan Yeni Değerlendirmeler
İngilizce yayın yapan uluslararası medya kuruluşları ve bölgesel güvenlik raporlarında dikkat çeken ortak nokta, ABD'nin bu saldırıları daha geniş bir savaşın başlangıcı olarak değil, “caydırıcılık gösterisi” olarak sunmaya çalışması oldu. Ancak sahadaki gelişmeler bunun tersine işaret ediyor. Bölgedeki diplomatik ve askeri kaynaklar, operasyonların yaklaşık dört saat sürdüğünü ve İran'ın güney kıyılarındaki hava savunma ağını baskı altına almayı amaçladığını belirtti. Aynı kaynaklar, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik diplomatik çabaların bu son gelişmelerle ciddi yara aldığını ifade etti.
Wall Street Journal ve Amerikan güvenlik çevrelerinde yayımlanan değerlendirmelerde ise Apache olayının Beyaz Saray'da başlangıçta küçümsendiği ancak askeri brifinglerin ardından Washington'un misilleme kararı aldığı aktarıldı. Arap basınında yer alan analizlerde ise saldırıların yalnızca İran ile ABD arasında kalmadığı, Körfez ülkelerinin fiilen çatışmanın parçası haline geldiği vurgulandı. Özellikle Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün'de alarm seviyeleri yükseltilirken, bölgedeki enerji tesisleri ve deniz taşımacılığı yeniden risk altına girdi.
Farsça yayın yapan İran medyasında ise Kişm, Sirik ve Cask'a yönelik saldırılar “İran'ın deniz hâkimiyetini hedef alan girişimler” olarak tanımlanırken, Devrim Muhafızları yeni saldırılar karşısında daha sert karşılık verileceği mesajını verdi. Reuters'ın aktardığı açıklamalarda İran tarafı “ezici ve kesin yanıt” söylemini öne çıkardı.
Apache helikopterinin düşürülmesiyle başlayan kriz, birkaç saat içinde Hürmüz Boğazı'ndan Ürdün çöllerine, Bahreyn limanlarından Kuveyt üslerine kadar uzanan geniş bir çatışma zincirine dönüştü. Washington buna “orantılı yanıt”, Tahran ise “meşru misilleme” diyor. Ancak Körfez'de yükselen petrol fiyatları, alarm durumuna geçen üsler ve yeniden hedef haline gelen Hürmüz Boğazı, tarafların kullandığı tanımlardan bağımsız olarak bölgenin yeni bir tırmanma dönemine girdiğini gösteriyor.
