ABD-İran savaşının ardından imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptının ayrıntıları ortaya çıktı. CNN'in analizine göre anlaşma, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasından yaptırımların kaldırılmasına, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasından nükleer programın geleceğine kadar birçok kritik başlığı içeriyor.
Askeri operasyonlar kalıcı olarak durdurulacak
Anlaşmanın ilk maddesi, ABD ve İran'ın yanı sıra müttefiklerinin de tüm cephelerde askeri operasyonları kalıcı olarak sonlandırmasını öngörüyor. Metinde Lübnan'ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne vurgu yapılırken İsrail veya Hizbullah'ın adı açık şekilde geçmiyor. CNN'e göre bu durum, İsrail'in anlaşmaya yaklaşımının sürecin geleceği açısından belirleyici olabileceğine işaret ediyor.
Washington hükümet değişikliği hedefinden uzaklaşıyor
İkinci madde kapsamında taraflar birbirlerinin egemenliğine ve iç işlerine saygı göstermeyi taahhüt ediyor. CNN, bu ifadelerin ABD'nin İran'da hükümet değişikliği hedefinden geri adım attığı şeklinde yorumlanabileceğini belirtti. Washington savaşın ilk dönemlerinde İran halkına yönetime karşı ayaklanma çağrıları yapmıştı.
60 günlük müzakere süreci başlayacak
Üçüncü maddeye göre taraflar, nihai anlaşmaya ulaşmak amacıyla en fazla 60 gün sürecek müzakereler yürütecek. Tarafların ortak mutabakatı halinde bu süre uzatılabilecek. CNN'in aktardığına göre ABD'li yetkililer, anlaşmanın 17 Haziran'da imzalandığını belirtirken, mevcut takvime göre müzakerelerin ilk aşamasının 16 Ağustos'ta tamamlanması öngörülüyor.
ABD deniz ablukasını kaldıracak
Anlaşmanın dördüncü maddesine göre Washington, İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırmaya başlayacak ve süreci 30 gün içinde tamamlayacak. ABD ayrıca nihai anlaşmanın imzalanmasının ardından İran çevresindeki ek askeri varlığını da geri çekmeyi taahhüt ediyor. CNN, bunun savaş sırasında bölgeye sevk edilen yaklaşık 50 bin ilave Amerikan askerini kapsayabileceğini değerlendirdi.
Hürmüz Boğazı yeniden açılıyor
Beşinci madde kapsamında İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli geçiş sağlayacak. Tanker trafiğinin derhal başlaması planlanırken, mayın temizleme ve teknik engellerin kaldırılması için 30 günlük bir süreç öngörülüyor. CNN'in dikkat çektiği önemli ayrıntılardan biri ise, İran'ın ilerleyen dönemde Umman ve diğer Körfez ülkeleriyle birlikte Hürmüz Boğazı'nın yönetimine ilişkin yeni bir sistem oluşturacak olması. Bu durumun gelecekte geçiş ücretleri gibi yeni uygulamalara kapı aralayabileceği belirtiliyor.
İran'a 300 milyar dolarlık ekonomik paket
Mutabakatın en dikkat çekici maddelerinden biri ise ekonomik destek paketi oldu. Altıncı maddeye göre ABD ve bölgesel ortakları, İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlayacak. CNN, bu rakamın İran'ın dondurulmuş varlıklarının toplam değerinden bile daha yüksek olduğuna dikkat çekerek, anlaşmanın Tahran açısından son derece önemli ekonomik kazanımlar içerdiğini vurguladı.
Yaptırımların kaldırılması hedefleniyor
Yedinci madde, İran'a yönelik tüm ABD yaptırımlarının ve uluslararası yaptırımların kaldırılmasını öngörüyor. CNN'e göre bu adım, yalnızca petrol ihracatını değil, İran'ın uluslararası bankacılık sistemine yeniden erişimini de mümkün kılabilir. Analizde, bunun Trump'ın ilk başkanlık döneminde iptal ettiği 2015 tarihli nükleer anlaşmadan çok daha kapsamlı bir yaptırım kaldırma süreci anlamına gelebileceği ifade edildi.
Nükleer silah yok, ancak belirsizlik sürüyor
Sekizinci madde kapsamında İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini yeniden teyit ediyor. Bununla birlikte yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının nasıl tasfiye edileceği ve İran'ın gelecekteki uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin hangi sınırlar içinde sürdürüleceği henüz netlik kazanmış değil. CNN, anlaşmanın İran'ın nükleer enerji programından tamamen vazgeçmesini öngörmediğini ve bu konunun nihai müzakerelere bırakıldığını belirtti.
Geçiş sürecinde mevcut durum korunacak
Dokuzuncu madde kapsamında nihai anlaşma sağlanana kadar taraflar mevcut durumu korumayı kabul etti. Buna göre İran mevcut nükleer faaliyetlerinde yeni bir adım atmayacak, ABD ise yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgeye ilave askeri güç göndermeyecek. CNN, bu durumun İran'ın mevcut uranyum stoklarının yerinde kalacağı anlamına geldiğini belirtti.
