CAATSA yaptırımları nedir?
CAATSA, ABD'nin Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası'nın kısaltmasıdır. 2017 yılında ABD Kongresi tarafından kabul edilen bu yasa, Rusya, İran ve Kuzey Kore'ye yönelik yaptırımları içerirken, bu ülkelerle yakın ilişki kuran diğer ülkelere de yaptırım uygulama yetkisi vermektedir. Türkiye, 2017'de Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle Aralık 2020'de CAATSA yaptırımlarına maruz kalmıştır.
Trump'ın duyurusu ve süreç
ABD Başkanı Donald Trump, Ankara'da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi'nde Cumhurbaşkanı Erdoğan'la görüşmesi öncesinde, Türkiye'ye 6 yıldır uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını kamuoyuna duyurdu. Bu açıklama zirvenin en önemli başlıklarından biri oldu. Ancak yaptırımların kaldırılması sadece Başkan'ın kararıyla mümkün değildir.
Trump yaptırımları tek başına kaldırabilir mi?
CAATSA yasasına göre ABD Başkanı, yaptırımları geçici olarak askıya alma (muafiyet) yetkisine sahiptir. Ancak bunun için Kongre'ye yazılı gerekçe ve sertifikasyon sunması gerekmektedir. Muafiyetler genellikle 120 günle sınırlıdır ve süresi dolduğunda yenilenmesi gerekir. Yaptırımların kalıcı olarak kaldırılması ise Kongre onayını gerektirir. Bu süreçte, yaptırım uygulanan tarafın sorunu çözdüğünü kanıtlaması ve benzer işlemlerden kaçınacağına dair taahhüt vermesi şarttır. Başkan, bu şartların yerine getirildiğini Kongre'ye rapor etmelidir. Kalıcı kaldırma kararı hem Temsilciler Meclisi hem de Senato tarafından bloke edilebilir.
Siyasi durum ve olası engeller
Şu anda ABD Kongresi ve Senatosu'nda çoğunluk Trump'ın partisi Cumhuriyetçilerdedir. Trump'ın net bir tavır sergilemesi durumunda yaptırımların kaldırılması mümkün görünse de, Kongre'deki güçlü lobiler ve Kasım ayında yapılacak ara seçimler süreci tıkayabilir. Trump'ın Epstein dosyası ve İran Savaşı gibi ulusal ve uluslararası sorunlarla karşı karşıya olması, ara seçimlerde Kongre ve Senato'yu Demokratlara kaptırması halinde başkanlığının son iki yılını azil tartışmalarıyla geçirmesine neden olabilir. Bu durum, CAATSA yaptırımlarının kaldırılması sürecini olumsuz etkileyebilir.
Yaptırımların Türkiye'ye etkisi
CAATSA yaptırımları kapsamında Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve bazı üst düzey yetkililer hedef alınmıştır. SSB, ABD'den ihracat lisansı alamamakta ve ABD ile bağlantılı uluslararası finans kuruluşlarının kredilerinden faydalanamamaktadır. Bu yaptırımlar, 2020-2024 yılları arasında Biden döneminde de devam etmiş ve Türkiye-ABD ilişkilerinde ilerleme sağlanamamıştır.
