ABD-İran arasında varılan mutabakatın ardından Hürmüz Boğazı'nın gemi geçişlerine yeniden açılmasıyla ilgili belirsizlik devam ediyor. Uzmanlar, geçişlerin kademeli olarak artabileceğini ve trafik akışının normale dönmesinin birkaç ay sürebileceğini tahmin ediyor.
Savaşın Ardından Mutabakat
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a düzenlediği saldırıyla başlayan savaş, müzakereler sonucunda mutabakatla sona erdi. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, yaptığı açıklamada ABD ve İran'ın mutabakata vardığını duyurarak, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etti.
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan mutabakat kapsamında Hürmüz Boğazı'nın 19 Haziran Cuma günü tamamen açılacağını belirterek, bölgedeki mayınların büyük bölümünün etkisiz hale getirileceğini söyledi.
Günlük Gemi Trafiği Yüzde 90 Azaldı
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) verilerine göre, savaş öncesinde Hürmüz Boğazı'ndan günlük ortalama 130 ticari gemi geçiyordu. Savaşın 28 Şubat'ta başlamasıyla birlikte boğazdaki ortalama günlük gemi trafiği yüzde 90'ın üzerinde azaldı; bazı günler boğazdan sadece bir geminin geçtiği görüldü.
AA muhabirinin veri analitik şirketi Kpler'den derlediği bilgilere göre, 10-14 Haziran tarihleri arasında boğazdan geçen gemi sayısı sırasıyla 5, 4, 7, 1 ve 5 olarak kaydedildi. 14 Haziran'da boğazı geçen son gemilerden Malta bayraklı Disha, Katar'dan Hindistan'a 132 bin metreküp sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıyordu.
Mutabakat Sonrası Geçişlerde Hareketlilik Yok
ABD-İran arasında 15 Haziran'ın ilk saatlerinde mutabakata varıldığının duyurulmasının ardından, aynı gün Hürmüz Boğazı'nda kayda değer bir hareketlilik yaşanmadı ve sadece 3 ticari gemi geçiş yaptı. Saint Kitts and Nevis bayraklı kuru yük gemisi Kaiser, Irak'ın Umm Kasr Limanı'ndan Umman'a gitmek üzere İran rotasını kullandı. Honduras bayraklı petrol tankeri Argo Maris, 6 bin 700 ton petrol ürünüyle İran'ın Bender Abbas Limanı'ndan yola çıktı ve İran rotasını kullanarak boğazı geçti. Sierra Leone bayraklı Momentum Phonix adlı yük gemisi ise Umman'dan İran'a çelik taşıdı.
Belirsizlik ve Güvenlik Endişeleri
ABD-İran mutabakatı sonrası boğazdan gemi geçişine ilişkin belirsizlik sürerken, sektör temsilcileri sürecin oldukça kırılgan olduğunu ifade ediyor. Bu kapsamda Hürmüz Boğazı'nda trafiğin savaş öncesi normal seviyelerine dönmesinin oldukça uzun zaman alacağı öngörülüyor.
Baltık ve Uluslararası Denizcilik Konseyi'ne (BIMCO) göre, bölgedeki mayın tehdidi endişe kaynağı olmaya devam ediyor ve güvenlik durumu 'riskli' seviyede bulunuyor. İngiltere Deniz Ticaret Örgütü de Hürmüz Boğazı geçişlerine yönelik deniz güvenliği tehdit seviyesinin 'kritik' olmaya devam ettiği uyarısını yapıyor.
Geçişlerin Normalleşmesi Zaman Alacak
Halihazırda Körfez'de boğazdan geçmek için bekleyen yaklaşık 500 ticari gemi bulunuyor. Hürmüz Boğazı'nda 100 günden fazla süren kesintinin ardından ilk olarak bekleyen gemilerin geçişinin tamamlanması bekleniyor. Bu geçişlerin 30 gün içinde savaş öncesi seviyenin yüzde 50'sine ulaşabileceği tahmin ediliyor.
ABD-İran arasında mutabakatın uygulanmasına yönelik herhangi bir sorun yaşanmaması halinde, Körfez'de yüklü haldeki 118 tanker, 10-15 gün içinde boğazdan geçmesi beklenen öncelikli gemiler olarak öne çıkıyor. Boğazdan geçen gemi sayısının bir ayın sonunda günlük 15'ten yaklaşık 40'a yükselebileceği, bunun yaklaşık yüzde 60'ını tankerlerin oluşturması tahmin ediliyor.
Birikmiş gemi geçişleri sonrası Hürmüz Boğazı'nın normalleşmesine yönelik belirleyici adımın, gemilerin Körfez'e yeniden giriş yapma hızı olacağı ifade ediliyor. Gemi şirketlerinin temkinli davranması beklenirken, Körfez'e yeniden girişlerin kademeli olacağı öngörülüyor. İlk 30 günün sonunda Körfez'e giren tanker sayısının günde 12'yi bulabileceği değerlendirilirken, bu rakam savaş öncesi seviyelere göre yaklaşık yüzde 50 düşük kalıyor.
Kpler Denizcilik Risk ve Uyum Müdürü Dimitris Ampatzidis, paylaştığı bilgi notunda, 'Boğazın yeniden açıldığı kabul edilse bile bu durum trafiğin hemen normale döneceği anlamına gelmez. Bekleyen gemilerin bölgeden ayrılması, seferlerini tamamlaması ve muhtemelen yeni yük almak üzere geri dönmesi için zamana ihtiyaç olacak. Bu süreç yaklaşık 2-3 ayı bulabilir. Orta Doğu'nun bazı bölgelerinde savaş öncesi üretim ve ihracat seviyelerine dönüş ise ülkeye ve operasyonel koşullara bağlı olarak daha uzun sürebilir.' değerlendirmesinde bulundu.
Ampatzidis, Hürmüz Boğazı'nın siyasi ve güvenlik açısından hızlı bir şekilde yeniden ticaret akışına açılmasının önemli olduğunu kaydederek, ticari nakliye sisteminin de kademeli olarak normalleşebileceğini ifade etti.
