İran ile ABD arasında savaşı sonlandıracak anlaşma için sarf edilen çabalarda sona gelinirken, perde arkasındaki gelişmelere ilişkin medya spekülasyonları sürüyor. ABD ve İran medyasının anlaşmaya ilişkin paylaştığı farklı metinler, ABD Başkanı Donald Trump ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi tarafından spekülasyon olarak nitelendi. Trump, anlaşmanın bugün imzalanmasının planlandığını ve imzalandıktan hemen sonra Hürmüz Boğazı'nın açılacağını duyurdu. ABD'li haber sitesi Axios, mutabakat zaptının elektronik olarak imzalanacağını yazdı. Ancak İran basını, mutabakat zaptının bugün imzalanacağına dair kesin bir kararın olmadığını bildirdi. Medyadaki spekülasyon ise son bulmuyor. CNN, konuya yakın iki kaynağa dayandırdığı haberinde, ABD ordusunun İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyumu almak için kara operasyonu başlatmak üzere olduğunu ancak Trump’ın, operasyonu iptal ettiğini öne sürdü.
İhtilaflar Zamana Yayılıyor
ABD ile İran arasında ateşkesin ilan edildiği 8 Nisan’dan beri süren müzakerelerde, ihtilaflar Hürmüz Boğazı’nın durumu, İran’ın nükleer programı, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları, İran’ın bölgedeki milis gruplara desteği ve anlaşmanın Lübnan’ı kapsayıp kapsamayacağı çevresinde yoğunlaşıyordu. Reuters’e konuşan diplomatik kaynaklar, taraflar arasında kesin olarak uzlaşılan iki konunun 60 günlük ateşkes başlar başlamaz Hürmüz Boğazı’nın açılması ve nükleer programa ilişkin çözümün sonraya bırakılması olduğunu söyledi. Kaynaklara göre, söz konusu anlaşma nihai olmamakla birlikte meselelerin çözümünü zamana yayan ve tarafların saygı göstermesine bağlı olarak yürüyen bir mutabakat olarak değerlendiriliyor.
Hürmüz'e İran-Umman Denetimi
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, cuma gecesi yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın açılsa bile savaş öncesi durumuna dönmeyeceğini belirterek, boğazın İran ve Umman Sultanlığı tarafından ortaklaşa idare edileceğini söyledi. Arakçi, İran ve Umman Sultanlığı’nın yakın zamanda boğazın yönetimi konusunda ortak açıklama yayınlayacağını kaydetti. İran yönetimi, Hürmüz’ün yönetilmesine ilişkin Ulusal Meclis’e bir yasa tasarısı da sundu. Konuya dair bir açıklama yapan İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, tasarının kalıcı bir durum oluşturacak eksiksiz bir tasarı olduğunun altını çizdi.
Saldırı Planı Hazırdı
Öte yandan, CNN’in iddiasına göre, ABD ordusu, Trump’ın anlaşmayı ilan etmesinden önce İran’a kara saldırısına hazırlanıyordu. ABD Genelkurmay Başkanı Dan Caine, 19 Mayıs’ta Florida'daki ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) genel merkezine giderek burada, kara operasyonu planlarına ilişkin toplantılara katıldı. Toplantının çok acil yapıldığına ve Caine'in bu nedenle Brüksel'deki NATO toplantısını yarıda keserek döndüğüne dikkat çekilen haberde, Caine'in daha sonra söz konusu kara harekatı planı hakkında Trump'ı bilgilendirdiği ve bunun İran'ın şiddetli misillemesine yol açabileceği, savaşı uzatabileceği ve küresel ekonomiyi daha da kargaşaya sürükleyebileceği uyarıları üzerine Trump'ın operasyonu durdurma kararı aldığı ileri sürüldü. Kaynaklara göre Trump, çok sayıda ABD askeri kaybı konusunda da endişesini dile getirdi.
Uranyum Depoları Mayınlarla Çevrelendi
ABD cephesinde bu gelişmeler yaşanırken Tahran cephesinde de muhtemel bir kara saldırısına karşı hazırlığın en üst seviyede olduğu belirtiliyor. CNN'e konuşan özel kaynaklar, İran'ın, ABD'nin uranyuma el koyması endişesiyle uranyum depolarını mühürlediğini ve depoların girişine mayınlar döşediğini öne sürdü. Kaynaklar ayrıca, İranlı yetkililerin kasıtlı olarak depolara giden tünelleri de patlattığını aktardı.
İran'da Tartışma Çıktı Hamaney Birlik Mesajı Verdi
Öte yandan İran-ABD anlaşması İran’da tartışmalara sebep oldu. Başkent Tahran’da anlaşma aleyhine gösteri düzenlendi, meclisteki bazı milletvekilleri de anlaşma karşıtı açıklamalar yaptı. Bunun üzerine İran lideri Mücteba Hamaney’in, resmi Telegram hesabından yapılan paylaşımda “Milli birlik, büyük şeytan karşısındaki galibiyetin en önemli unsurlarından birisidir” ifadeleri kullanılarak İran halkına "milli birlik" mesajı verildi.
İsrail Mutabakatın Parçası Değil
ABD ile İran arasında ulaşılan mutabakatın en fazla ihtilafa konu olan maddelerinden biri ateşkesin İsrail’in savaşı sürdürdüğü Lübnan’ı kapsaması tartışmaları oldu. Trump’ın İran ile anlaşmayı ilan etmesinin ardından bir açıklama yapan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ülkesinin bu anlaşmanın parçası olmayacağını ve Lübnan’daki askeri faaliyetlerini sürdüreceğini söyledi. Yedioth Ahronoth’a konuşan İsrailli yetkililer de Tel Aviv’in söz konusu anlaşmanın başarısız olması için çalıştığını aktardı.
