İran hava sahasının askeri gerilim nedeniyle kapatılması, Avrupa ile Asya arasındaki hava trafiğini derinden etkiledi. Hava yollarının alternatif rotalara yönelmesi, gidiş-dönüş seferlerinde toplam uçuş süresini yaklaşık 3 saat uzattı. Bu durumun yakıt tüketimini, operasyon maliyetlerini ve karbon emisyonlarını artırdığı belirtiliyor.
İran hava sahası neden kapatıldı?
28 Şubat'ta Orta Doğu'da artan askeri hareketlilik nedeniyle İran hava sahası (OIIX FIR) kapatıldı ve kısıtlandı. Bu durum, uluslararası hava taşımacılığında önemli aksamalara yol açtı. Özellikle Asya ile Avrupa arasında gerçekleştirilen transit uçuşlar, güvenlik gerekçesiyle İran hava sahasını kullanamayınca daha uzun alternatif rotalara yönlendirildi. Yeni rotalar nedeniyle tek yön uçuşlarda yaklaşık 90 dakika, gidiş-dönüş operasyonlarında ise 180 dakikaya varan ilave uçuş süreleri oluştu. Hava yolu şirketleri, daha uzun mesafeler kat etmek zorunda kaldıkları için ciddi miktarda ek yakıt tüketmeye başladı.
Yakıt maliyetlerindeki artış
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı kaynakları, rotaların uzamasının yalnızca yakıt maliyetlerini artırmadığını, uçak ve mürettebat planlamasını da zorlaştırdığını belirtiyor. Uçuş sürelerindeki artışın, filoların günlük sefer kapasitesini düşürmesi ve bazı hatlarda gecikmelere neden olması bekleniyor. Kaynaklara göre uzun menzilli bir yolcu uçağının fazladan uçtuğu her saat, binlerce litre ek yakıt tüketimi anlamına geliyor.
Yapılan tahmini hesaplamalara göre, Asya-Avrupa hattındaki bir uçuşun yaklaşık üç saat uzaması, kullanılan uçağın tipine bağlı olarak 15 ila 21 ton arasında ilave jet yakıtı tüketilmesine yol açabiliyor. Jet yakıtı fiyatlarının ton başına yaklaşık 800-1.000 dolar seviyesinde olduğu dikkate alındığında, yalnızca yakıt giderindeki artışın sefer başına yaklaşık 12 bin ila 21 bin dolar arasında değişebileceği hesaplanıyor. Kokpit ve kabin ekibi maliyetleri, bakım giderleri, hava sahası kullanım ücretleri ve operasyonel gecikmeler de eklendiğinde ise üç saatlik rota uzamasının havayolu şirketlerine toplam ilave maliyetinin 20 bin ila 40 bin dolar seviyesine ulaşabileceği değerlendiriliyor.
Alternatif rotalar ve Türkiye'ye etkisi
Türkiye, Avrupa ile Asya arasında en yoğun hava koridorlarından birinde yer aldığı için yaşanan gelişmeler Türk havacılık sektörünü de yakından ilgilendiriyor. Özellikle transit uçuş gerçekleştiren hava yolu şirketleri, yeni rotalara göre uçuş planlarını yeniden düzenlemek zorunda kalıyor. İran hava sahasının devre dışı kalmasıyla birlikte uçuşlar ağırlıklı olarak Türkiye, Kafkasya, Hazar Denizi, Suudi Arabistan ve Mısır üzerinden geçen alternatif koridorlara kayıyor. Bu durum söz konusu hava sahalarında trafik yoğunluğunu artırırken, hava trafik yönetimi açısından da yeni bir operasyonel yük oluşturuyor.
