ABD-İran hattında son günlerde artan gerilim ve karşılıklı saldırıların ardından, ABD'li ve İsrailli yetkililer savaşın yalnızca iki olası senaryoyla sona erebileceğini değerlendiriyor. Axios'un haberine göre, birinci seçenek Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını hedefleyen 10 günlük yeni bir ateşkes konusunda anlaşma sağlanması, ikinci seçenek ise İran'ı geri adım atmaya zorlamak amacıyla ABD ve İsrail'in geniş çaplı ortak bir askeri harekat başlatması.
Trump henüz nihai kararını vermedi
ABD Başkanı Trump henüz nihai kararını vermiş değil. Ancak Axios'a konuşan yetkililer, önümüzdeki birkaç günün hangi yolun izleneceğini belirleyeceğine ve Körfez'i felç eden mevcut, uzayıp giden çatışma için artık çok az hareket alanı kaldığına inanıyor.
Arabuluculardan 10 günlük ateşkes önerisi
Gelişmelere ilişkin bilgi sahibi iki kaynak, Katar, Mısır, Pakistan ve diğer bölgesel arabulucuların ABD ile İran'a, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını amaçlayan 10 günlük ateşkes önerisi sunduğunu söyledi. ABD'li yetkililere göre Trump yönetimi bu öneriyi değerlendiriyor ve İsrail'den diplomatik süreci tehlikeye atabilecek adımlardan kaçınmasını istedi. Ancak Washington, görüşmelerin başarısız olma ihtimaline karşı da hazırlık yapıyor.
ABD ordusu son günlerde bölgeye onlarca savaş uçağı ve yakıt ikmal uçağı sevk ederek olası büyük çaplı bir askeri tırmanış için gerekli kuvvetleri konuşlandırdı. İsrailli kaynaklar ise İsrail ordusunun yüksek alarm durumunda olduğunu ve savaşın birkaç gün içinde tam kapsamlı, koordineli bir operasyona dönüşme ihtimaline karşı hazırlık yaptığını söyledi.
10 gecedir hava saldırısı sürüyor
ABD'nin aralıksız 10 gece boyunca düzenlediği İran'a yönelik hava saldırıları, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü kırmayı başaramadı. Yeniden başlayan çatışmalarda en az üç ABD askeri hayatını kaybetti. Trump, pazartesi günü Pentagon'a, ölen her Amerikan askeri için İran'ın 'katbekat fazlasını ödemesi' talimatını verdiğini açıkladı.
Ateşkes önerisinin detayları
Bölgesel arabulucular, her yeni saldırıyla daha ölümcül, daha maliyetli ve kontrol edilmesi daha zor hale gelen misilleme döngüsünü durdurmaya çalışıyor. Yeni ateşkes önerisi kapsamında çatışmalar durdurulacak, Hürmüz Boğazı'ndaki her iki deniz ulaşım hattı yeniden açılacak ve Washington ile Tahran'a çökmekte olan mutabakat zaptını (MOU) kurtarmak için zaman kazandırılacak. Bölgesel kaynaklardan biri, 'ABD ve İran'a gerilimi düşürmek için bir soğuma dönemi önerdiğimizi ilettik.' dedi.
Öneriye göre Hürmüz Boğazı'ndaki iki deniz yolu tamamen yeniden açılacak: Umman kara sularından geçen güney hattı İran saldırılarından arındırılacak, İran kara sularından geçen kuzey hattı ise ABD'nin uyguladığı ablukanın dışında tutulacak. 10 günlük ateşkes süresince ABD ile İran, boğazdan geçişi düzenleyecek daha uzun vadeli bir anlaşmayı müzakere edecek. Seçeneklerden biri, İran'ın deniz güvenliği, çevrenin korunması ve benzeri hizmetler karşılığında 'makul hizmet bedelleri' tahsil etmesine izin verilmesini öngörüyor.
Ürdün saldırısı geri adım attırdı
Bölgesel kaynaklardan biri, ateşkes girişiminin cumartesi günü ivme kazandığını ancak İran'ın Ürdün'e düzenlediği füze saldırısında en az iki ABD askerinin hayatını kaybetmesi üzerine Washington'ın geri adım attığını söyledi. Üst düzey bir ABD'li yetkili de görüşmelerin sürdüğünü doğruladı ancak Trump'ın henüz misillemelerini tamamlamadığını belirtti. Yetkili Axios'a yaptığı açıklamada, 'Başkan, İran'ın mutabakat zaptını ihlal etmesinin ve Hürmüz Boğazı'ndaki faaliyetlerinin bedelini ödetmeye odaklanmış durumda.' dedi. Aynı yetkili, 'Bunun yanında Başkan, Ürdün'de hayatını kaybeden ABD askerlerinin hesabını da İran'a soracak. Başkan aksi yönde karar verene kadar bu yıkıcı saldırılar devam edecek.' ifadelerini kullandı.
İran'dan açıklama
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de pazartesi günü arabulucuların gerilimin daha fazla tırmanmasını önlemeye çalıştığını doğruladı. Bekayi, 'Arabulucular aracılığıyla iletilen öneriler tarafımıza ulaştı ancak bu aşamada içeriklerine ilişkin ayrıntı vermeyi tercih etmiyorum.' dedi. İran Silahlı Kuvvetleri'nin ise 'ABD saldırganlığının kaynağına güçlü şekilde karşılık vermeyi sürdüreceğini ve onu ezeceğini' söyledi.
Bundan sonra ne olacak?
Trump'ın ateşkes planının tüm ayrıntıları hakkında tam olarak bilgilendirilip bilgilendirilmediği ya da kalıcı bir çözüme giden net bir yol olmadan yeni bir geçici ateşkesi kabul edip etmeyeceği henüz bilinmiyor. Trump, önceki ateşkesin çökmesinden bu yana İran yönetimine yönelik sert açıklamalar yapıyor. İran liderlerini 'hasta insanlar' olarak nitelendiren Trump, yeni müzakereleri ise 'zaman kaybı' olarak değerlendirmişti. Bölgesel kaynaklardan biri, Beyaz Saray'ın Ürdün'de hayatını kaybeden ABD askerlerinin intikamını almak amacıyla ateşkes önerisini ciddi şekilde değerlendirmeden önce birkaç gün daha İran'a yönelik saldırıları sürdürebileceğini söyledi.
