Küresel enerji piyasaları, ABD ile İran arasında tırmanan gerilimin yeniden sıcak çatışmaya evrilme ihtimaliyle sert bir dalgalanma sürecine girdi. Asya piyasalarında işlem gören petrol fiyatları, Washington'ın Tahran'a karşı yeni bir askeri seçenek üzerinde durduğuna ilişkin haberlerin ardından adeta sıçrama yaptı.
Brent Petrol 126 Doları Aştı
Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı 125 doların üzerine çıkarak son yılların en yüksek seviyelerine yaklaştı. Reuters kaynaklı verilere göre, Brent petrolün Haziran vadeli kontratları 8,17 dolarlık artışla yüzde 6,92 yükselerek 126,20 dolar seviyesine ulaştı. Bu rakam, Mart 2022'den bu yana görülen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti. Üstelik söz konusu kontrat üst üste dokuzuncu gününde de yükselişini sürdürerek piyasadaki tedirginliğin ne kadar derin olduğunu ortaya koydu.
Daha yoğun işlem gören Temmuz vadeli Brent kontratı ise 2,66 dolarlık artışla 113,10 dolara yükselirken, bir önceki seansta yüzde 5,8'lik güçlü bir prim yapmıştı. ABD tipi ham petrol (WTI) tarafında da benzer bir tablo gözlendi; Haziran kontratları 3,20 dolarlık artışla yüzde 2,99 yükselerek 110,08 dolara çıktı. Her iki gösterge de üst üste dördüncü ayda kazanç elde etmeye hazırlanıyor.
Jeopolitik Riskler Fiyatları Tetikliyor
Piyasalardaki bu sert yükselişin arkasında yalnızca arz-talep dengesi değil, doğrudan jeopolitik risklerin belirleyici olduğu görülüyor. Özellikle ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik olası askeri operasyon planları hakkında kapsamlı bir brifing alacak olması, piyasalarda “savaş geri mi dönüyor?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Amerikan basınında, özellikle Axios tarafından aktarılan bilgilere göre, Washington yönetimi İran'ı nükleer müzakerelere geri döndürmek amacıyla sınırlı ama etkili bir askeri saldırı seçeneğini ciddi biçimde değerlendiriyor.
Bu gelişmelerin hemen öncesinde Beyaz Saray'ın enerji şirketleriyle gerçekleştirdiği temaslar da dikkat çekici. ABD yönetiminin, İran limanlarına yönelik uygulanan ablukanın aylarca sürmesi ihtimaline karşı petrol piyasalarındaki etkileri minimize etmeye yönelik senaryoları masaya yatırdığı ifade ediliyor. Bu durum, küresel arzın uzun süreli bir kesintiye uğrayabileceği endişesini güçlendirerek fiyatları yukarı yönlü baskılıyor.
Uzman Görüşleri ve Bölgesel Riskler
İngiliz analiz şirketi IG'den piyasa stratejisti Tony Sycamore'un değerlendirmesi, mevcut tabloyu özetler nitelikte: İran krizine kısa vadede bir çözüm bulunması ya da Hürmüz Boğazı'nın yeniden tam kapasite açılması ihtimali oldukça düşük. Bu tespit, yalnızca Batılı piyasalarda değil, Arap ve İran diplomasi koridorlarında da benzer şekilde yankı buluyor. Katar merkezli enerji analiz raporları ve İran'a yakın yayın organları, Hürmüz Boğazı'ndaki riskin “kontrol edilebilir olmaktan çıktığını” vurgularken; Tahran'a yakın Farsça analizlerde, ABD'nin askeri baskıyı artırmasının müzakere zeminini daha da zayıflatacağı ifade ediliyor.
İngiliz ve Amerikan think-tank raporları, yaşanan süreci “1970'lerden bu yana en büyük enerji arz şoku” olarak tanımlıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı'nın küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yaptığı düşünüldüğünde, buradaki en küçük aksamanın dahi zincirleme etki yarattığı belirtiliyor. Arap basınında yer alan değerlendirmelerde ise Körfez ülkelerinin bu süreçte üretim kapasitesini artırma baskısıyla karşı karşıya kalabileceği, ancak bunun kısa vadede fiyatları dengelemeye yetmeyeceği ifade ediliyor.
Diplomatik Çıkmaz ve OPEC+ Toplantısı
Krizin diplomatik boyutunda ise tablo giderek daha karmaşık hale geliyor. Binlerce kişinin hayatını kaybettiği ve analistlerin “modern dönemin en büyük enerji arz kesintisi” olarak tanımladığı savaşta, müzakereler çıkmaza girmiş durumda. Washington ile Tahran arasındaki temasların donma noktasına gelmesi, piyasaların risk algısını daha da yukarı çekiyor. Bu noktada gözler, hafta sonu yapılacak olan OPEC+ toplantısına çevrilmiş durumda. Reuters'a konuşan kaynaklar, petrol üreticisi ülkelerin günlük yaklaşık 188 bin varillik sınırlı bir üretim artışı üzerinde uzlaşabileceğini belirtiyor. Ancak uzmanlara göre bu artış, mevcut jeopolitik risklerin yarattığı arz endişesini gidermekten oldukça uzak.
Kriz derinleşiyor ve küresel petrol piyasaları bir kez daha diplomasi ile savaş ihtimali arasında sıkışmış durumda. Enerji fiyatlarının her yükselişi, aslında sahadaki gerilimin bir yansıması olarak okunurken; piyasalarda oluşan bu “yeni normal”, dünya ekonomisinin önümüzdeki dönemde daha sert dalgalanmalara açık olacağını gösteriyor. Petrol yükseliyor, risk artıyor ve diplomasi hâlâ yerinde sayıyor.
