Gezegenimizin en büyük tropikal yağmur ormanı olan Amazon, yalnızca olağanüstü doğal güzellikleriyle değil, dünya ekosistemi ve insanlığın geleceği için taşıdığı kritik önemle de dikkat çekiyor. 'Dünyanın akciğerleri' olarak anılan bu devasa yeşil alan, oksijen üretiminden iklim düzenlemeye, binlerce canlı türüne ev sahipliğinden kadim kültürlere yuva olmaya kadar pek çok hayati işlevi yerine getiriyor. Habertürk'ün 19 Ocak 2026 tarihli haberine dayanarak, Amazon'a dair az bilinen gerçekleri ve güncel tehditleri derledik.
Dünyanın Akciğerleri Metaforu ve Gerçekler
Amazon Ormanları, uzun yıllardır "dünyanın akciğerleri" benzetmesiyle anılıyor. Bu tabirin temel dayanağı, devasa ağaç popülasyonunun fotosentez yoluyla muazzam miktarda oksijen üretmesidir. Ancak yaygın kanının aksine, Amazon tek başına dünyadaki oksijenin %20'sini sağlamıyor. Üretilen oksijenin önemli bir bölümü, ormanın kendi içindeki canlılar ve mikroorganizmalar tarafından tüketiliyor.
Bu nedenle Amazon'un asıl küresel önemi, oksijen kaynağı olmaktan ziyade, karbon döngüsündeki kritik rolünde yatıyor. Orman, atmosferdeki karbondioksiti emerek depoluyor ve bu sayede iklim değişikliğinin yavaşlatılmasında hayati bir işlev görüyor.
Amazon Nasıl Nefes Alıyor ve İçinde Kimler Yaşıyor?
Amazon, atmosferle sürekli ve dinamik bir gaz alışverişi içinde. Ağaçlar karbondioksiti emip oksijen salarken, toprak ve içindeki organizmalar da solunum yaparak karbon salınımında bulunuyor. Bu hassas denge, ormana adeta nefes alan dev bir organizma özelliği kazandırıyor.
Ormanın bir diğer şaşırtıcı özelliği ise kendi yağış sistemini oluşturması. Yoğun buharlaşma, "uçan nehirler" olarak adlandırılan nem akımlarını doğuruyor. Bu akımlar, yağmurları Güney Amerika'nın diğer bölgelerine taşıyarak kıtanın su döngüsüne direkt katkı sağlıyor.
Amazon, yalnızca bitki ve hayvanlardan ibaret değil. Orman sınırları içinde, milyonlarca insan yaşıyor. Bunlar arasında, modern dünyayla neredeyse hiç temas kurmamış yüzlerce yerli topluluk bulunuyor. Bu topluluklar, avcılık, balıkçılık ve küçük ölçekli tarımla geçiniyor ve binlerce yıldır süren doğayla uyumlu yaşam biçimleriyle ormanın dengesinin korunmasında kilit rol oynuyorlar.
Biyolojik Hazinenin ve Büyük Tehditlerin Adresi
Amazon, yeryüzündeki biyolojik çeşitliliğin yaklaşık %10'una ev sahipliği yapıyor. Her yıl binlerce yeni bitki, böcek ve hayvan türü keşfediliyor. Bilim insanları, keşfedilmeyi bekleyen türlerin sayısının, halihazırda bilinenlerden çok daha fazla olduğunu belirtiyor. Bu durum, Amazon'u biyolojik araştırmalar için eşsiz ve vazgeçilmez bir açık hava laboratuvarı haline getiriyor.
Ancak bu devasa ekosistem büyük tehlikelerle karşı karşıya. Ormansızlaşma, madencilik faaliyetleri ve iklim krizi, Amazon'un hassas dengesini ciddi şekilde tehdit ediyor. Ağaç kaybı arttıkça ormanın karbon tutma kapasitesi azalıyor ve bu durum küresel ısınmayı hızlandıran bir kısır döngüye yol açıyor. WWF, Greenpeace gibi kuruluşlar ve uzmanlar, Amazon'un belirli bir tahribat eşiğini aşması halinde geri dönüşü olmayan bir çöküş yaşayabileceği konusunda uyarılar yapıyor.
Sonuç olarak, Amazon Ormanları, gezegenimizin sağlığı için yalnızca bir 'akciğer' değil, aynı zamanda kalbi ve biyolojik hafızası konumunda. Onu korumak, yalnızca bölge ülkelerinin değil, tüm insanlığın ortak sorumluluğu olarak öne çıkıyor.
