Tek Kullanımlık Plastikler Tarihe Karışıyor: Bakanlık Yasak Yönetmeliğini Hazırlıyor
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğiyle mücadelede tarihi bir adım atmaya hazırlanıyor. Plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi tek kullanımlık ürünlerin piyasaya arzını yasaklayacak yeni bir yönetmelik, bu yılın sonunda yürürlüğe girecek. Bu düzenleme, Sıfır Atık Hareketi kapsamında atılan en önemli adımlardan biri olarak öne çıkıyor.
AB Direktifine Uyum ve Çevresel Hedefler
Bakanlık, 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda hareket ediyor. Hazırlanan yönetmelik taslağı, "AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi" ile tam uyum sağlamayı ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri azaltmayı amaçlıyor. Yönetmelik kapsamında yasaklanacak ürünler şunlar:
- Plastik çatal, bıçak, kaşık ve yemek çubukları
- Plastik tabaklar ve genleştirilmiş polistiren (EPS-köpük) gıda kapları
- Plastik içecek kapları, bardaklar ve şişeler
- Plastik çubuklu kulak pamukları ve pipetler
Taslak, önümüzdeki günlerde ilgili kurumların görüşüne açılacak. Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından son şekli verilecek yönetmeliğin, 2026 yılı sonunda resmen yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Çevresel ve Ekonomik Faydalar Dev Boyutta
Yasakla birlikte, yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımı engellenecek. Ayrıca, yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek. Tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine, doğa dostu alternatifler sunulacak:
- Cam, porselen ve seramik ürünler
- Ahşap ve karton malzemeler
- Metal ve çok kez kullanılabilen seçenekler
Bakanlık, ilerleyen süreçte kısmen plastik içeren içecek bardakları, gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendil ve temizleme havlularının tüketimini azaltmak için kısıtlama ve işaretleme gibi ek tedbirleri de hayata geçirmeyi planlıyor.
Vatandaş Desteği Araştırmadan Net Şekilde Görülüyor
Bakanlık, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yaptığı araştırmada, vatandaşların tek kullanımlık plastiklere yönelik tutumlarını inceledi. Araştırma sonuçları oldukça çarpıcı:
- Bireylerin %77,65'i günlük yaşamda tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekliyor.
- %72,52'si bu ürünleri daha az satın almayı onaylıyor.
- %76,40'ı plastik pipet, tabak gibi ürünlerin kısıtlanmasını faydalı bulurken, %60,02'si yasaklanmasını destekliyor.
- Katılımcıların %78,71'i kağıt, karton ve ahşap gibi alternatifleri, %80,12'si ise metal ve porselen gibi çok kullanımlık ürünleri tercih ediyor.
2022 verilerine göre, Türkiye'de 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bu miktar, ilerleyen yıllarda daha da artış gösterdi.
Avrupa'da Yaygın Uygulamalar ve Türkiye'nin Konumu
Avrupa Birliği'nin 2019'da kabul ettiği direktif doğrultusunda, birçok AB ülkesi benzer yasakları hayata geçirdi:
- Fransa, kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleriyle öne çıkıyor.
- Almanya, üreticilerden raporlama talep eden ve çevresel projeleri destekleyen finansal mekanizmalar uyguluyor.
- İspanya, plastik ambalajlara kilogram başına vergi getirerek sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik ediyor.
- Hollanda, İrlanda ve İtalya gibi ülkeler de çeşitli yasaklar, ücretlendirmeler ve istisnalarla süreci yönetiyor.
Türkiye'nin hazırladığı yönetmelik, bu küresel trende uyum sağlayarak, çevre koruma ve sürdürülebilirlik alanında önemli bir kilometre taşı olacak. Yeni düzenleme, hem ekolojik dengeyi korumayı hem de vatandaşların beklentilerini karşılamayı hedefliyor.
