Londra'da Yeni Bir Kültür Deneyimi: Timewalk Exhibition
Londra'da, Göbeklitepe'den Antik Mısır'a uzanan 12 bin yıllık insanlık tarihini tek çatıda buluşturan 'Timewalk Exhibition' kapılarını açtı. İki yıllık çalışmayla 22 milyon sterline (1 milyar 390 milyon TL) mal olan bu büyük proje, Türkiye'nin kültürel mirasını küresel sahneye taşıdı. DEM Müzecilik Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Uğur Esin, en büyük hedeflerinin binlerce yıllık kültürel mirası koruyarak gelecek nesillere aktarmak ve tarihin evrensel hafızasını birlikte yaşatmak olduğunu söyledi.
Geleneksel Müzecilikten Deneyim Müzeciliğine Dönüşüm
Müzecilik tarihi, nesnelerin vitrin arkasından izleyiciye baktığı, sessizliğin ve fiziksel mesafenin temel kural olduğu tapınak benzeri yapılarla başladı. Yüzyıllar boyunca müzeler, koleksiyonların korunduğu, kataloglandığı ve akademik bir disiplin çerçevesinde sergilendiği mekânlar olarak konumlandı. Ancak 21. yüzyılın hızla dönüşen kültürel kodları, bireylerin geçmişle ve kültürel mirasla kurduğu ilişkiyi kökten değiştirdi. Günümüz insanı, bilgiye yalnızca ulaşmakla yetinmemekte; onu hissetmek, deneyimlemek ve o tarihin öznesi hâline gelmeyi istiyor. Bu toplumsal talep değişimi, müzecilikte geleneksel çizgiden deneyim müzeciliğine geçişin ana itici gücünü oluşturuyor.
Metinlerin Türkçe seslendirmesini Selçuk Yöntem ile Devrim Yakut, İngilizce seslendirmesini ise David Schofield ve Olivia Williams yaptı. Geleneksel müzeciliğin temel amacı; değerli bir eseri fiziksel bozulmalardan, dış etkenlerden ve zamandan koruyarak doğru ışık koşulları altında ziyaretçilere sunarken, odak nokta eserin kendisi ve onun otantikliğidir. Deneyim müzeciliğinde ise birincil amaç, ziyaretçinin eser veya tarihî olayla kurduğu duygusal bağı ve zihinsel dönüşümü sağlamaktır.
Deneyim ve Geleneksel Müzecilik Birbirini Destekliyor
Geleneksel müzecilikle deneyim müzeciliğinin birbirine rakip olduğuna dair bir yanılgı bulunuyor. Oysa ziyaretçi eğilimleri, bunun tam tersini gösteriyor. Geleneksel müzecilikle deneyim müzeciliği birbirini güçlü bir şekilde desteklemektedir. Deneyim müzeleri, kullandıkları sürükleyici yöntemlerle ziyaretçilerde güçlü bir merak ve tarih bilinci uyandırıyor. Bu müzeleri gezenler daha sonra asıl ören yerlerini ve geleneksel müzeleri ziyaret ettiklerinde, geçmişte yaşananları çok daha güçlü bir şekilde tahayyül etme ve anlama şansına erişiyor.
Örneğin deneyim müzeciliğinin dünya çapında ilk örnekleri olan DEM Müzecilik tarafından hayata geçirilen Efes Deneyim Müzesi ile Ayasofya Tarih ve Deneyim Müzesi'ni gezen birçok ziyaretçi, mekânın tarihini çok daha derinlemesine idrak ettiklerini ifade ederek, Ayasofya ve Efes Antik Kenti'ni ziyaret etme konusunda daha istekli hale geldiklerini dile getirdi. Bu durum, deneyim müzelerinde oluşan hissiyatın somut kalıntılarla birleştiğinde algıyı doruk noktasında tuttuğunu gösteriyor.
Timewalk Exhibition ile Tarihte Bir Yolculuk
Londra'da 5 yıl boyunca Immerse LDN'de her yaştan ziyaretçiyi ağırlayacak olan 'Timewalk Exhibition', zamanın ötesine sıra dışı bir yolculuğun kapısını aralıyor. Türkiye'den Göbeklitepe ile başlayan deneyim; Babil, Antik Mısır, Maya ve Rapa Nui gibi insanlık tarihine iz bırakmış antik medeniyetlere uzanıyor. Medeniyetlerin sergilendiği odalara zaman tünelinden geçiş hissi veren bir koridordan geçiliyor. Çağdaş deneyim tasarımı ve ileri teknolojilerle kurgulanan hikâye; hem görsel hem de işitsel duyulara hitap ederek ziyaretçilerini adeta tarihin içine çekiyor.
Kulaklara fısıldanan şu sözler ziyaretçilerin tarihin derinliklerine inmesinde pay sahibi: “Farklı medeniyetler, farklı coğrafyalar, farklı zamanlar. Yüzyılların, dağların ve nehirlerin birbirinden ayırdığı topluluklar. Buna rağmen hepsi aynı amacın peşindeydi… Geride kalıcı bir iz bırakmak… Toprakları anlamak… Atalarını onurlandırmak, hatırlanmak… Aynı insani ihtiyaçlar…”
Türkiye'nin Kültür Elçiliği ve Gurur Verici Açılış
Yerel yöneticilerden gazetecilere, bilim insanlarından farklı meslek gruplarına kadar geniş bir katılımcı kitlesiyle gerçekleştirilen açılışta, müzenin İngilizler üzerinde bıraktığı etki görülmeye değerdi. Yaşadıkları bu büyüleyici deneyimin bir Türk şirketi tarafından hayata geçirilmiş olması, açılışın en gurur verici yanlarından biri oldu. 'Timewalk Exhibition', 12 bin yıllık insanlık tarihini farklı uygarlıklarla bir araya getirerek tek bir çatı altında anlatmasıyla, müzeleri ve yüksek müzecilik anlayışıyla ön planda bulunan Londra için ilk olma özelliği taşıyor.
Sürükleyici bir deneyim olarak tasarlanan sergi, insanlığın yalnızca hayatta kalmanın ötesine geçerek ritüel, anlam ve kolektif bilinç oluşturmaya başladığı anı temsil eden Göbeklitepe ile başlıyor. Ziyaretçiler; düzenin, şehirleşmenin ve bilgi sistemlerinin ortaya çıktığı Babil'e; ölümsüzlük ve kozmik dengenin peşindeki Antik Mısır'a; matematik, astronomi ve döngüsel zaman anlayışıyla evreni kavrayan Maya uygarlığına; Moai heykellerinin ataları ve koruyucu figürler olarak kültürel ve ruhsal önem taşıyan Rapa Nui’ye doğru ilerliyor. Bu kültürler, uzak kalıntılar olarak değil; hareket, anlam ve hatıralarla dolu yaşayan dünyalar olarak deneyimleniyor.
Teknoloji ve Tarih İç İçe: 25 Dilde Anlatım
Nefes kesici görsel efektler, güçlü ses tasarımı ve çok duyulu anlatımıyla mekân ve zaman unsurlarını bir araya getiren sergi, tarihi adeta yaşayan bir gösteriye dönüştürüyor. Arkeolojik araştırmalara dayanan ve innovatif görsel-işitsel teknolojilerle günümüze taşınan bu yolculuk; merak ve hayranlık uyandırırken tarihsel perspektifi modern müzecilik anlayışıyla buluşturuyor. Ayrıca 25 dilde sesli rehber ve çocuklara özel anlatım seçenekleri, bu kapsayıcı deneyimi uluslararası tüm ziyaretçiler için erişilebilir kılıyor.
DEM Müzecilik Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Uğur Esin, açılışta yaptığı konuşmada şunları söyledi: "Klasik müzeciliğe duyduğumuz saygıyla ileri ve çok duyulu teknolojilerle tarih anlatıcılığı yapıyor ve yaptığımız işi deneyim müzeciliği olarak tanımlıyoruz. Deneyim tasarımıyla yeniden yorumladığımız çalışmalarımızda, bugün tarihi bir sayfa daha açıyoruz. Görsel ve işitsel teknolojilerdeki 35 yılı aşan deneyimimizle bugüne kadar dünyanın birçok yerinde hayata geçirdiğimiz 18 müze ve kültür kompleksinin yanı sıra, Efes Deneyim Müzesi ile Ayasofya Tarih ve Deneyim Müzesi ile 15 uluslararası ödülün sahibi olduk. En büyük hedefimiz, binlerce yıllık kültürel mirası koruyarak gelecek nesillere aktarmak ve tarihin evrensel hafızasını birlikte yaşatmak." Esin, ayrıca 2027'de Roma'da Colosseum'un deneyim müzesini açacaklarını, ABD ve Japonya'da da 'Time Walk' markasıyla uluslararası projeler yürüteceklerini belirtti.
22 Milyon Sterlinlik Dev Proje ve Türkiye Turizmine Katkısı
Dünya çapında kendi alanlarında uzman tarihçilerin danışmanlığında, kreatif direktörler, profesyonel senaristler, 2D ve 3D sanatçılar, mimarlar ve teknoloji uzmanlarından oluşan 250 kişilik ekibin iki yılı aşkın çalışmasıyla hayata geçirilen 'Timewalk Exhibition', 22 milyon sterline mal oldu. İnsanlık tarihinin büyük dönüşüm coğrafyası olan Taş Tepeler'in en önemli duraklarından Göbeklitepe'nin Londra'da sergilenmesi, Türkiye'nin uluslararası kültür turizminin merkezinde olduğunun altını çiziyor. Ziyaretçiler için güçlü bir ön izleme işlevi görecek bu deneyim, bölgeyi yerinde görme isteği uyandırarak Türkiye'ye turist çekilmesine katkı sağlayacak.
Taş Tepeler Kazı Alanı Başkanı Prof. Dr. Necmi Karul, deneyim müzelerinin önemini vurgulayarak, "Bütün alanlarda olduğu gibi çağın şartlarına uygun çözümler üretmek lâzım. Deneyim müzelerine ilgi arttıkça geleneksel müzeler insanların daha uğrak yerleri haline gelecektir" dedi. Proje, hem kültürel diplomasi hem de teknoloji ve turizm sektörü açısından stratejik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
