Kurban Bayramı yaklaşırken Müslümanlar, ibadetlerini eksiksiz yerine getirmek için kurbanlık hayvanların özelliklerini araştırıyor. Bu kapsamda, "Dişi hayvandan kurban kesilir mi, caiz mi?" sorusu sıkça gündeme geliyor. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada, kurbanlık hayvanların cinsiyeti ve nitelikleri hakkında önemli bilgiler paylaşıldı.
Dişi Hayvanların Kurban Olarak Kesilmesi Caiz mi?
Diyanet'e göre, deve, sığır gibi büyükbaş hayvanlarla koyun, keçi gibi küçükbaş hayvanlar, belirli şartları taşımaları durumunda erkek ya da dişi olmaları fark etmeksizin kurban olarak kesilebilir. Bu husus, Hz. Peygamber'in (s.a.s.) hadis ve uygulamaları ile sabittir. Kurban edilecek hayvanın cinsiyeti, kurban ibadetinin fazileti açısından bir ölçü değildir.
Ancak bazı fakihler, sığırın dişisinin kurban edilmesinin faziletli olduğu görüşünü ileri sürmüştür (İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr, 6/322). Bu görüşü, o fakihlerin yaşadıkları toplum ve dönemin şartlarına göre değerlendirmek daha isabetli olur. Tarıma dayalı bir toplumda erkek sığırın gücünden daha fazla yararlanılma imkânının bulunması göz önünde tutularak böyle bir görüş ortaya atılmış olabilir. Ancak bu görüşler, dinin değişmez bir esası gibi kabul edilmemelidir. Bunlar, toplum menfaati göz önünde bulundurularak ortaya konulmuş görüşlerdir.
Günümüzde aynı esastan hareketle dişi sığırların kurban edilmesinin hayvan üretimine zarar vermesi hâlinde, erkek sığırların tercih edilmesi uygun olur. Ayrıca kurbanlık hayvanın erkek veya dişi olması, kurbanın geçerlilik şartları arasında yer almamaktadır.
Kurbanlık Hayvanın Nitelikleri
Kurban olarak ancak koyun, keçi, sığır, manda ve deve kesilebilir. Bunların dışındaki hayvanlar kurban olarak kesilemez. Kurbanlık hayvanlarda kameri yıl esasına göre, devenin 5; sığır ve mandanın 2; koyun ve keçinin ise 1 yaşını doldurması şarttır. Bu yaşları tamamlamayan bir hayvan kurban olmaz. Fakat sadece koyun cinsi için bir istisna söz konusudur. Buna göre 6 ayını tamamlayan koyun, bir yaşını doldurmuş gibi gösterişli/iri olması halinde kurban edilebilir.
Koyun veya keçi sadece bir kişi adına kurban edilir. Deve, sığır ve manda ise bir kişiden yedi kişiye kadar ortak olarak kurban edilebilir. Bu durumda her bir kişinin hissesi yedide birden aşağıya düşmemelidir.
Kurban edilecek hayvan sağlıklı ve organları tam olmalıdır. Hayvandan beklenen maksadı tümüyle yok eden veya değerini azaltan kusurlar, hayvanın kurban olmasına engel teşkil eder. Belirgin derecede hasta, yürüyemeyecek derecede zayıf veya topal, bir ya da iki gözü kör, boynuzlarının biri veya ikisi kökünden kırık, kulaklarının veya memelerinin yarısı kesik, dişlerinin tamamı veya çoğu dökük hayvanlardan kurban olmaz.
Hayvanın doğuştan boynuzsuz olması, sonradan yapılan bir müdahaleyle boynuzsuzlaştırılması, boynuzunun bir kısmının kırık olması, bir kulağının delik veya yırtılmış olması ve hafif topal olması kurban edilmesine engel değildir. Etinden ya da hizmetinden yararlanmak amacıyla kısırlaştırılmış/iğdiş edilmiş hayvanlar da kurban olarak kesilebilir.
