UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Efes Antik Kenti'nde, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 'Geleceğe Miras Sonsuz Efes' projesi kapsamında yürütülen kazı ve restorasyon çalışmaları tüm hızıyla devam ediyor. Antik kentin yeni gezi rotası üzerinde bulunan Stadyum Caddesi'nde, yüzyıllar boyunca deprem, yangın ve doğal afetler nedeniyle devrilen ve kırılan antik sütunlar ile taş bloklar, uzman restoratörlerin titiz çalışmalarıyla yeniden hayat buluyor.
Taş Hastanesinde Hassas Çalışmalar
Stadyum Caddesi'nin yanında kurulan ve ekip içinde 'taş hastanesi' olarak adlandırılan bölümde, kırılmış sütunlar, kaideler, başlıklar ve yazıtlı bloklar tek tek inceleniyor. Burada taşlar önce belgeleniyor, ardından temizlik, sağlamlaştırma ve birleştirme işlemlerinden geçiriliyor. Uygun hale gelen parçalar ise ait oldukları yerlere yeniden yerleştiriliyor.
Uzman Ekip Çalışıyor
Geleceğe Miras Sonsuz Efes projesi koordinatörü, Pamukkale Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bahadır Duman, 2023 yılında başlayan çalışmaların ziyaretçi karşılama merkezi, Stadyum Caddesi ve antik tiyatroda yoğunlaştığını belirtti. Duman, çalışmaların arkeolog, restoratör, jeolog, mimar ve mühendislerden oluşan 200-250 kişilik yerli ve yabancı bir ekiple yürütüldüğünü ifade etti.
Stadyum Caddesi'ndeki sütun, kaide ve başlıkların restorasyonlarının sürdüğünü anlatan Duman, çalışmalar için bir taş hastanesi oluşturduklarını söyledi. Her taşın uzman personel tarafından incelendiğini vurgulayan Duman, şunları kaydetti: 'Burası bir hastane ama taş hastanesi; canlı değil, cansız varlıklarla uğraşıyoruz. Bu taşlar en ince ayrıntısına kadar taranıyor, çizimleri yapılıyor, belgeleniyor. Ardından olası müdahaleler restoratörler ve uzman personel tarafından kararlaştırılıp sonrasında mekanik, kimyasal, birleştirme ve temizleme çalışmaları yapılıyor.'
2500 Yıllık Caddenin Restorasyonu
Prof. Dr. Duman, Stadyum Caddesi'nin yaklaşık 2500 yıl boyunca aktif olarak kullanıldığını, bu süreçte deprem, doğal afet ve yangınlara maruz kalarak yıkıldığını anlattı. Efeslilerin o dönemde yıkılan sütunları yerine yerleştirmek için çaba sarf ettiğini belirten Duman, şöyle konuştu: 'Her şey nizami bir şekilde değil; bazen kaideler başlık olarak kullanılmış, bazen sütunlar ters çevrilmiş, alt üste gelmiş. Antik dönemde böyle birçok dokunuş var. Ziyaretçilerin antik çağı daha rahat algılayabilmesi için biz minimum düzeyde müdahalelerimizi yapıyoruz.'
Cadde üzerinde 120 ila 130 arasında sütun ve kaide tespit ettiklerini aktaran Duman, bunların yüzde 60'ının restorasyonunun tamamlandığını, kalan bölümün ise önümüzdeki aylarda bitirileceğini söyledi.
Yepyeni Bir Güzergah Ortaya Çıkıyor
Duman, cadde üzerinde Latince ve Grekçe yazıtlar ile heykel kaidelerinin bulunduğunu belirterek, 'Bu heykel kaidelerinin Türkçe ve İngilizce çevirilerini yapıyoruz. Üzerinde ne yazdığını buraya gezen ziyaretçilere daha net bir şekilde aktarmış olacağız' dedi.
Yeni rota çalışmalarının Stadyum Caddesi'nin ardından antik tiyatro ve sonrasında Liman Caddesi'nde süreceğini dile getiren Duman, çalışmaların tamamlanmasıyla ziyaretçilerin daha önce görmedikleri yeni bir rotayla karşılaşacağını kaydetti. Efes'in Küçük Asya'nın başkenti olduğunu ifade eden Duman, 'Ziyaretçi, daha önce defalarca Efes'e gelmiş olsa da yepyeni bir güzergahla karşılaşacak' ifadelerini kullandı. Prof. Dr. Duman, Liman Caddesi ve Stadyum Caddesi'nin restorasyon çalışmalarını yıl sonunda tamamlamayı hedeflediklerini söyledi.
Liman Caddesi'nde Yeni Restorasyon Çalışmaları
Duman, Liman Caddesi'ndeki çalışmaların caddenin zemin kaplamaları ve sütunları ile Roma hamamında kazı ve restorasyon faaliyetleriyle süreceğini belirtti. Orta liman kapısında da çalışma yürütüleceğini ifade eden Duman, 'Liman Caddesi'nin sonunda 3 tane kapı var. Bunlardan Orta Liman Kapısı için korunma kurulundan izinler alındı. Bu yıl itibarıyla orada da minimum düzeyde anastilosis bazlı restorasyon çalışmaları yürüteceğiz' diye konuştu.
