Ermenistan'ın Erivan kenti yakınlarındaki Arinj kasabasında sıradan bir müstakil evin altında, eşinin patates saklama isteğiyle başlayan bir kazı, 23 yıl süren bir tutkuya dönüştü. İnşaat ustası Levon Arakelyan, eşinin "Patatesleri koyacak bir kiler lazım" ricasını kırmayarak eline çekiç ve keskiyi aldı ve hiçbir iş makinesi kullanmadan toprağı kazmaya başladı.
23 Yıllık Kazı, 300 Metrekarelik Yeraltı Şehri
Levon Arakelyan, 23 yıl boyunca her gün 18 saate varan bir tempoyla çalışarak yerin 21 metre altına indi. Sadece çekiç, murç ve keski gibi geleneksel el aletleri kullanan usta, toplam 300 metrekarelik yedi odadan oluşan devasa bir yeraltı kompleksi oluşturdu. Kazıdan çıkan yaklaşık 600 kamyon dolusu taş ve toprak, kovalarla insan gücüyle yüzeye taşındı.
Kazının ilk aşamalarında sert siyah bazalt tabakasıyla karşılaşan Arakelyan, büyük fiziksel güç harcayarak bu engeli aştı. Daha alt seviyelerde ise işlenmesi kolay volkanik tüf kayalarına ulaştı ve odaları genişletip duvarlara ince işçilikler ekledi.
Rüyalarında Gördü, Taşa İşledi
Levon Arakelyan, yapının inşasında hiçbir teknik çizim veya mimari proje kullanmadı. Ailesinin ifadesine göre, usta bir sonraki koridorun ve oyacağı figürlerin şekillerini rüyalarında görüyor ve ertesi gün bu görüleri doğrudan taşa aktarıyordu. Dışarıdan bakıldığında sıradan bir mahalle evi gibi görünen yapının altındaki bu yeraltı labirenti, ustanın mistik bir tutkusuna dönüştü.
Kazı çalışmaları, Arakelyan'ın 67 yaşında kalp krizi geçirerek hayatını kaybetmesiyle sona erdi. İki tüneli birleştiren son duvarı yıktıktan hemen sonra vefat eden ustanın ardından ailesi, bu mirası koruma kararı aldı. Ev, ustanın el aletleri, kıyafetleri ve fotoğraflarının sergilendiği küçük bir müzeye dönüştürüldü.
İtalya'da Dağın Altında 16 Yıl Gizli Kazı
İtalya'nın Torino kentine 50 kilometre uzaklıktaki Piedmont bölgesinde, Damanhur adlı bir topluluk 1978 yılında bir dağın eteklerinde gizlice devasa bir yeraltı kompleksi inşa etmeye başladı. Oberto Airaudi liderliğindeki yaklaşık 500 kişi, 16 yıl boyunca hiçbir resmi izin almadan, tamamen insan gücüyle çalıştı. Sesleri kamufle etmek için kazma ve çekiç sesi duyulduğunda yüksek sesle müzik çaldılar.
Yerin 30 metre derinliğine inen ve 8 bin 500 metrekarelik alanı kaplayan yapı, beş seviyeden oluşuyor. Aynalar Salonu, Küreler Salonu, Su Salonu gibi odalar el yapımı mozaikler, vitray camlar ve heykellerle süslü. 1992 yılında polis ihbar üzerine baskın düzenlediğinde, milyonlarca dolarlık sanat eserleriyle karşılaştı. Yapı önce mühürlendi, ardından yasallaştırılarak turizme açıldı ve her yıl binlerce ziyaretçi ağırlıyor.
Almanya'da Roma Dönemi Cermen Yerleşimi
Almanya'nın Bielefeld şehrinde arkeolojik kazılarda, MS 2. yüzyıla tarihlenen geniş bir Cermen yerleşimi ortaya çıkarıldı. Arkeologlar, bölgenin şimdiye kadar tespit edilen en büyük kırsal alanlarından biri olduğunu belirtti. Kazılarda yaklaşık 30 ev, depolama çukurları ve çit sistemleri bulundu. Evler yaklaşık 8 metre genişliğinde olup, aileler ve hayvanlar aynı çatı altında yaşıyordu.
Uzmanlara göre yerleşimin büyüklüğü, kalabalık bir topluluğun uzun yıllar burada yaşadığını gösteriyor. Buluntular, tarım ve hayvancılığın ekonomide önemli olduğunu ortaya koyuyor. Keşif, Roma İmparatorluğu sınırları dışındaki Cermen topluluklarının yaşamına ışık tutuyor. Kazılar devam ettikçe yerleşimin tam büyüklüğü ve Roma ile ilişkileri hakkında daha fazla bilgi edinilmesi bekleniyor.
