Göbeklitepe'ye Dair Tartışmalı Yorumlar: 'Dünyanın En Gereksiz Yeri' mi?
Göbeklitepe ile ilgili medyaya düşen Google Harita yorumları, burayı ziyaret eden bazı insanların ciddi hayal kırıklığı yaşadıklarını gözler önüne serdi. İşte o yorumlardan dikkat çeken bazı örnekler:
- "Hiçbir şey yok. Popüler kültür için yüksek puan verilmiş. Bak ben kültürlüyüm havaları. Bom boş taş."
- "Dünyanın en gereksiz yeri. 15 anlamsız taş! Tarihçiler, arkeologlar falan gezsin burayı."
- "İki taş dikmişler belki de 200 yıl önce yapılmış taşlar var bize mi yutturmaya çalışıyorlar"
- "Görülecek bir şey yok. Birkaç taş üst üste duruyor."
- "Şehir dışından boşuna gelinmesin. Zaman kaybı ve yorgunluktan başka bir şey değil."
Bu tarz yorumlar aslında dünyada birçok tarihi mekan için yapılıyor. Elbette bu yorumlara karşı "Cahiller arkeolojiden, tarihten ne anlar" diye eleştirenler de oldu. Ancak konuya daha geniş bir perspektiften bakmak gerekiyor.
Göbeklitepe: Görsellik mi, Tarihi Derinlik mi?
Göbeklitepe, arkeolojiye veya Neolitik Çağ öncesine ilgi duymayanlar için fazla bir görsellik vaat etmiyor. Örneğin yukarıdaki yorumları yapanlar, hiç bilgi sahibi olmasalar bile Efes Antik Kenti'ni veya Roma'daki Trevi Çeşmesi'ni beğenebilirler. Çünkü Efes'te bozulmamış etkileyici yapıları, Trevi Çeşmesi'nde ise heykelcilik ve mimarideki muhteşemliği görmek mümkün.
Mesele biraz da nereden baktığınızla alakalı. Bilgi sahibi değilseniz Göbeklitepe, size sadece bir taş yığını gibi gözükebilir. Hele bir de yaz sıcağında kan ter içinde oraya vardıysanız!
12 Bin Yıllık Tarih: 'Tarihin Sıfır Noktası'
Ancak buranın günümüzden yaklaşık 12 bin yıl önce inşa edildiğini, Mısır Piramitleri'nden bile 7 bin 500 yıl daha eski olmasının ne anlama geldiğini bilirseniz, Göbeklitepe'de bir aydınlanma bile yaşayabilirsiniz.
Burayı özel yapan şey; 12 bin yıl önce, sadece avcı ve toplayıcı olan insanların bu tarz yaşamsal veya dinsel alanlar yaratabileceklerine inanılmamasıydı. Göbeklitepe işte bu ezberi bozdu. Ayrıca dinsel tartışmalara da neden oldu. Çünkü Göbeklitepe keşfedilmeden önce, insanların tarım yapmaya başladıktan sonra yerleşik düzene geçtiklerine ve büyük topluluklar kurduklarına inanılıyordu. 'Tarihin sıfır noktası' olarak nitelendirilmesi boşuna değil!
Kültür Turizminde Başarı: Anlamak ve Hissetmek
Kültür turizminde asıl başarı; arkeoloji ve sanat tarihi hakkında fazla bilgisi olmayan ziyaretçilere 'tarihin sıfır noktası'nda olduklarını hissettirebilmekte ve bunu anlamalarına yardımcı olmakta yatıyor.
Modern müzecilikte üç boyut betimleme, holografi ve rekonstrüksiyon gibi yöntemler ve teknoloji kullanılarak tarihi alanlar adeta yeniden canlandırılıyor. Göbeklitepe'de bu yöntemler ne kadar mümkün olur, teknik detayları tartışılır lakin burada tarihe zarar verilmeyecek şekilde dev ekranlar konulsa, 12 bin yıl öncesinin ortamı canlandırılsa, insanlar daha özel deneyimler yaşayabilir.
Göbeklitepe'de çıkarılan buluntuların sergilendiği Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'nin Göbeklitepe'ye yakın bir alana taşınması büyük fark yaratabilir! Bu yapılamıyorsa bile Göbeklitepe biletleri, arkeoloji müzesini kapsayacak şekilde satılmalı. İnsanlar önce müzeyi ziyaret etmeye teşvik edilmeli. Böylece arkeoloji ve tarih bilinci de artar.
