Isparta'nın Yalvaç ilçesinde 113 yıl önce ortaya çıkarılan ve yıllarca Tanrıça Demeter'e ait olduğu düşünülen tapınağın sırrı nihayet çözüldü. Süleyman Demirel Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Mehmet Özhanlı başkanlığındaki kazı ekibi, yapının aslında Tanrıça Hekate'ye ait olduğunu belgeledi. Bu keşifle birlikte, Anadolu'da bilinen ikinci Hekate Tapınağı resmen tescillenmiş oldu.
1912-1913 Yılındaki Kazılar ve Yanlış Tanımlama
Yalvaç'taki 1600 rakımlı Gemen Dağı zirvesinde bulunan Men Kutsal Alanı'nda, 1912-1913 yıllarında yürütülen kazılarda küçük bir tapınak ortaya çıkarılmıştı. O dönemde yapının, antik Yunan mitolojisinde tarım, bereket ve anne sevgisinin tanrıçası olarak bilinen Demeter'e ait olabileceği düşünülmüş, ancak kesin bir isimlendirme yapılmamıştı. Yıllarca 'Küçük Tapınak' olarak anılan yapı, bu nedenle uzun süre gizemini korudu.
Hekate Tapınağı Olarak Belgelendi
Prof. Dr. Mehmet Özhanlı liderliğindeki ekip, son dönemde yaptıkları kazılar ve buluntular üzerindeki detaylı incelemeler sonucunda tapınağın Tanrıça Hekate'ye ait olduğunu kanıtladı. Prof. Dr. Özhanlı, 'Bu seneki en büyük keşfimiz burada bulunan küçük bir tapınak var; hemen bu kayanın önüne yapılmış olan. Burası 1912-13'te kazılmış ama 'Demeter Tapınağı' olarak tanımlanmış. Ancak bizim burada yapmış olduğumuz çalışmalarda Anadolu'nun yerel tanrıçası olan 'Hekate'ye ait bir tapınak olduğunu belgeledik.' dedi. Alana ayrıca Hekate Tapınağı'nın özelliklerini ve tanrıçayla ilgili bilgileri içeren bir tabela da asıldı.
Hekate'nin Özellikleri ve Men ile Bağlantısı
Tanrıça Hekate, Yunan şair Hesiodos'un 'Theogonía' adlı eserinde bahsettiği, Anadolu Karya kökenli bir tanrıça olarak biliniyor. Hekate, 'triformis' yani üç bedenli ve üç başlı olarak betimleniyor. Yüksek bir başlık (polos) takan tanrıçanın başlığında hilal figürü bulunuyor. Prof. Dr. Özhanlı, Hekate'nin Men ile bağlantısını şöyle açıklıyor: 'Men ile bağlantılı olarak hem ayı temsil ediyor hem ayın karanlık yüzünü temsil ediyor. Yani ölümü ve öbür dünyayı temsil ediyor. O bakımdan oldukça önemli. Men Kutsal Alanı'nda Hekate'nin olması daha mantıklı. Zira Ay Tanrısı'nın Demeter ile bir bağlantısı yok.'
Köpek Mezarları Tezi Doğruluyor
Kazı başkanı Prof. Dr. Özhanlı, tapınağın yanı sıra ilçedeki bir diğer kazı alanı olan Pisidia Antiocheia Antik Kenti'nde bulunan iki köpek mezarının da Hekate kültüyle bağlantılı olduğunu vurguladı. Hekate'nin en kutsal hayvanı köpektir ve mitolojide yer altı dünyasının bekçisi Kerberos'a hükmeder. Özhanlı, 'Antiocheia kazılarında kurban edilmiş 2 köpek mezarı bulmuştuk. Bu kurban edilmiş 2 köpek mezarı da Antiocheia'da bir Hekate kültünün olduğunu arkeolojik olarak belgeliyor.' ifadelerini kullandı.
Tapınağın Yapısı ve Gelecekteki Çalışmalar
Tapınağın pronaos (ön alan), opisthodomos (arka alan) ve naos (orta alan) olmak üzere üç bölümden oluştuğunu belirten Prof. Dr. Özhanlı, naos içinde tanrıça heykelinin durduğu sekizgen altlığın orijinal haliyle korunduğunu söyledi. Ancak Hristiyanlaştırma döneminde tapınağın temel seviyesine kadar yıkıldığını ve tahrip edildiğini ekledi. Özhanlı, 'Bizim son yıllarda yaptığımız çalışmalarda ve yapacağımız çalışmalarda zaten malzemesi yanda duruyor tekrar ayağa kaldırarak tapınağın o görüntüsünü sağlayacağız.' dedi.
Anadolu'daki İkinci Hekate Tapınağı
Prof. Dr. Özhanlı, Yalvaç'taki yapının Anadolu'da bilinen ikinci Hekate Tapınağı olduğunu belgelediklerini ifade etti. İlk Hekate Tapınağı, Muğla'nın Yatağan ilçesindeki Lagina Antik Kenti'nde bulunuyor. Günümüzde hâlâ Hekate'ye inanan Vika Tarikatı gibi grupların olduğunu belirten Özhanlı, 'Bugün bile binlerce insan Anadolu'ya gelerek Muğla Yatağan'daki Lagina Antik Kenti'ndeki tapınağa gelip ibadet ediyor. Anadolu'da başka Hekate Tapınağı bilinmiyor. Biz buranın kesin bir Hekate Tapınağı olduğunu belgeledik ve bundan sonra eminim ki ziyaret açısından da Antiocheia ve Yalvaç'a çok büyük katkı sağlayacak.' şeklinde konuştu.
