Menemen, Türk mutfağının vazgeçilmez lezzetlerinden biri olarak kahvaltı sofralarının baş tacıdır. Ancak yıllardır süregelen bir tartışma vardır: Menemen soğanlı mı yenir, soğansız mı? Bu soruya bilimsel açıdan yanıt arayan araştırmalar, menemenin sağlık üzerindeki etkilerini ve soğanın bu lezzete kattığı değerleri ortaya koyuyor.
Menemenin Tarihçesi ve Kökeni
Menemen ilçesinin adını taşıyan bu yemeğin kökeni milattan önceye dayanmaktadır. İlçenin M.Ö. 1000 yıllarında Eoliyenler ve İyonyalılar arasında sınır oluşturan Yahşelli Köyü civarında kurulduğu, M.Ö. 263-241 yılları arasında ise Asarlık Köyü civarına taşındığı rivayet edilir. Giritli Türkler, ekonomik koşullar nedeniyle yemeğin malzemelerini değiştirerek et yerine yumurta, patates yerine soğan kullanmış ve 'Yumurtalı Domates' yemeğini ortaya çıkarmıştır. Zamanla bu yemek ilçenin en sevilen lezzeti haline gelmiştir.
Domatesin tarihi oldukça ilginçtir. İlk kez ABD'de yetiştirilen domates, 1893 yılında bir mahkeme kararıyla sebze sınıfına alınmış olsa da botanik olarak meyvedir. Bolivya ve Peru'da yabani sarı domates türleri bulunmuş, Meksika'da yetiştirilmiş ve Kristof Kolomb'un Amerika'yı keşfinden sonra Avrupa'ya getirilmiştir. İtalyanlar, sarı renginden dolayı ona 'altın elma' adını vermiş, ancak kırmızı türlerin ortaya çıkmasıyla bu isim değişmiştir. ABD'de ilk kez Thomas Jefferson tarafından yetiştirilen domates, zehirli olduğu inancıyla 1900 yılına kadar pek çok kişi tarafından tüketilmemiştir. Avrupalılar için ise domates, romantik etkileri nedeniyle 'aşk elması' olarak anılmıştır.
Türkiye'de domatesin ekimi, resmi kayıtlara göre 1900'lü yılların başında Adana bölgesinde başlamıştır. İzmir'e geliş tarihi kesin olmamakla birlikte, Ticaret ve Zahire Borsası kayıtları 1920'li yıllarda domatesin İzmir ve çevresinde yetiştirildiğini göstermektedir. Menemen'de domatesin tarihi de İzmir ile aynı döneme rastlar. Bu nedenle menemenin Osmanlı yemeği olması mümkün değildir, çünkü domates Cumhuriyet sonrası topraklarımıza girmiştir.
Menemenin Sağlık Faydaları
Menemen, içerdiği protein, vitamin, mineral ve lif sayesinde her yaş grubu için oldukça faydalı bir besindir. Üç temel sebze (domates, biber, soğan) sayesinde A, B, C, E, K vitaminleri ve çeşitli mineraller içerir. Yumurta ise A, B ve D vitamini ile sebzelerde bulunmayan B12 ve protein sağlayarak menemeni besleyici bir yemek haline getirir.
Domates ve kırmızı biberde bulunan likopen, lutein, zeaksantin ve A vitamini bağışıklık sistemini güçlendirir, cilt ve göz sağlığına katkıda bulunur. Likopen, antioksidan özelliği sayesinde kolon, mide, rahim, karaciğer ve özefagus kanserine karşı koruyucu etki gösterir. Domates ve kırmızı biberin yağda pişirilmesi, likopenin vücuda daha iyi alınmasını ve bağırsaklardan emilimini artırır.
Soğanlı Menemen Tercih Ediliyor
Yapılan anketler, menemenin soğanlı olarak tüketilmesini tercih edenlerin sayısının oldukça fazla olduğunu göstermektedir. Soğan, menemene lezzet ve aroma katmasının yanı sıra iyot, fosfor, silisyum, kükürt mineralleri, uçucu ve sabit yağlar, şekerler, sindirim artırıcı fermentler, amino asitler ve antibiyotik özellikler de ekler. Bu sayede menemenin besin değeri artar ve bağışıklık sistemine katkı sağlar.
Menemen genellikle yaz aylarında tüketilse de, kış aylarında da tüketmek için menemen karışımı hazırlanıp konserve yapılabilir. İçine çeşitli baharatlar eklenerek vitamin, mineral ve antioksidan içeriği zenginleştirilebilir.
Çakallı Menemen Tarifi
Malzemeler:
- 4 adet domates
- 2 yumurta sarısı
- 1 adet yeşil biber
- 1 yemek kaşığı tereyağı
- 1/2 su bardağı kaşar peyniri
- Tuz
- Karabiber
Yapılışı:
- Domatesleri yıkayın, kabuklarını soyun ve ince küp şeklinde doğrayın.
- Biberi uzunlamasına ikiye bölün, çekirdeklerini çıkarın ve ince ince doğrayın.
- Bakır tavaya tereyağını alın, ısındıktan sonra biberleri ekleyin.
- Biberler yumuşadığında domatesleri ilave edin ve kaynama noktasına geldiğinde bir püre ezici veya çatalla iyice ezin.
- Ezilen domatesler suyunu çektiğinde yumurta sarısı, tuz, karabiber ve kaşarın yarısını ekleyip hızlıca karıştırın.
- Yumurta beyazlarını kullanmayacaksanız, bir tanesini içine ekleyebilirsiniz.
- Hazır hale geldiğinde kalan kaşarın yarısını üzerine serperek servis edin.
