GODIVA Yönetim Kurulu Başkanı Murat Ülker'den Modern Sanat Analizi
Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi ve GODIVA Yönetim Kurulu Başkanı Murat Ülker, kişisel internet sitesinden modern sanatla ilgili yeni bir yazıyı okuyucularıyla paylaştı. Ülker, Simon Morley'nin 'Modern Sanatın Yedi Anahtarı' çalışmasını kendi sanat ve bilgi birikimiyle harmanlayarak okuyucularının beğenisine sundu. Murat Ülker yeni yazısında sanatı anlamayı kolaylaştıran yedi anahtar görüşü ele aldı.
Sanat Anlayışındaki Değişim
Sanat uzun yıllar boyunca güzel olanı, yeteneğin ve tekniğin izlerini taşıyanı ve gerçekliği en iyi yansıtanı ifade etti. Bir resim ya da heykel, sanatçının ne kadar usta olduğunu gösterir, doğayı ya da insanları ne denli gerçekçi yansıtabildiğine göre değerlendirilir ve kıymet görürdü. Modern sanat akımı bu anlayışı altüst etti. Artık bir eserin anlamı sadece neye benzediğiyle değil, nasıl bir fikir sunduğuyla, nasıl bir deneyim yaşattığıyla da ilgili hale geldi. Bu değişim oldukça büyük ve anlaşılması her zaman kolay olmuyor. Alışılmış figürler, hikâyeler ya da tanıdık formlar olmadan, modern sanat izleyiciyi düşündüren, bazen şaşırtan, hatta bazen rahatsız eden bir şey haline dönüştü.
Simon Morley ve Yedi Anahtar
Modern sanatı yorumlamamızı kolaylaştıracak 'Seven Keys to Modern Art' kitabının yazarı Simon Morley, bir sanat tarihçisi, akademisyen ve sanatçıdır. Sanatın sadece uzmanlara ait bir alan olmadığını, herkesin doğru araçlarla sanatı okuyabileceğini savunur. Morley kitapta tam olarak bunu yapar: Sanata daha yakından bakmayı, ona farklı açılardan yaklaşmayı ve en nihayetinde sanatın bütününde ve yaratılan eserlerin içinde yatan anlamı keşfetmeyi öğretir. Morley'in kitabın anlatısını oluşturmak için kurguladığı sistem yedi anahtar içerir: Tarihsel Anahtar, Biyografik Anahtar, Estetik Anahtar, Deneyimsel Anahtar, Teorik Anahtar, Şüpheci Anahtar ve Piyasa Anahtarı. Yazıda tüm anahtarlar açıklanıp yedi sanatçı üzerinden uygulamalarına yer verilmiştir.
Yedi Anahtarın Açıklamaları
- Tarihsel Anahtar: Sanat eserini dönemin sosyo-kültürel koşulları ve stilistik normları bağlamında değerlendirir. Eserin geçmişle olan diyaloğunu ve sembolik değerini anlamaya odaklanır.
- Biyografik Anahtar: Sanatçının hayatı ve kişisel deneyimleri üzerinden eserlerini yorumlar, karakterinin eserlerine nasıl yansıdığını inceler.
- Estetik Anahtar: Eserin görsel özelliklerine (çizgi, renk, form, doku vb.) odaklanır ve izleyicinin duygusal ve entelektüel tepkilerini analiz eder.
- Deneyimsel Anahtar: Eserin izleyici üzerindeki çoklu duyusal ve psikolojik etkilerini inceler. Sanatın evrensel duygulara nasıl hitap ettiğini keşfeder.
- Teorik Anahtar: Sanatı soyut fikirler ve entelektüel sorgulamalar bağlamında ele alır. Eserin varoluş, nedensellik ve gerçeklik gibi temel sorularla ilişkisini irdeler.
- Şüpheci Anahtar: Sanat eserlerine yönelik yerleşik değer yargılarını sorgular. Eserlerin kültürel ve ekonomik değerlerini eleştirel bir bakışla inceler.
- Piyasa Anahtarı: Sanatın kapitalist ekonomi içindeki konumunu ve sembolik değerini analiz eder. Eserlerin ekonomik sistemle olan ilişkisini inceler.
Yedi Sanatçı ve Eserleri
1. Pablo Picasso – Bottle of Vieux Marc, Glass, Guitar and Newspaper (1913)
Picasso'nun bu eseri, papiers collés tekniğiyle yarattığı ilk kolajlardan biridir. Kolaj, gündelik hayattan alınan malzemelerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş, hem figüratif hem de soyut bir yapıya sahiptir. Eser, Londra'daki Tate Modern Müzesi koleksiyonunda yer almaktadır.
2. Marcel Duchamp – Fountain (1917)
Bir pisuarı ters çevirerek sergileyen Duchamp, sanatın tanımını kökten değiştirmiştir. Eser, Dada hareketinin ruhunu yansıtır ve sanatın düşünsel bir eylem olduğunu vurgular.
3. Frida Kahlo – Self-Portrait with Cropped Hair (1940)
Kahlo'nun bu otoportresi, eşi Diego Rivera ile yaşadığı fırtınalı ilişkiden sonra yaratılmıştır. Eser, kimlik arayışını ve bağımsızlık mücadelesini yansıtır.
4. Andy Warhol – Big Electric Chair (1967)
Warhol'un bu eseri, Death and Disaster serisinin bir parçası olup, ölüm ve medyanın insan algısı üzerindeki etkisini sorgular. Eser, 2014'te Christie's'de 10.4 milyon dolara satılmıştır.
5. Yayoi Kusama – Infinity Mirror Room – Phalli's Field (1965)
Kusama'nın bu enstalasyonu, polka noktaları ve aynalı yüzeylerle sonsuzluk hissi yaratır. Eser, izleyiciyi benlik sınırlarını sorgulamaya davet eder.
6. Barbara Kruger – Untitled (I Shop Therefore I Am) (1987)
Kruger'ın bu eseri, tüketim toplumunu eleştiren bir metin ve görsel birleşiminden oluşur. Descartes'ın ünlü sözünü parodi ederek birey kimliğini sorgular.
7. Doris Salcedo – Untitled (2003)
Salcedo'nun İstanbul Bienali için yarattığı bu eser, 1.550 ahşap sandalyeden oluşur. Şiddetin toplumda bıraktığı kalıcı etkileri görünür kılar.
Nevzat Yıldırım'ın Gök Kubbe Serisi
Yıldız Holding Çamlıca Kampüsü'ndeki sergi salonunda sürmekte olan fotoğraf sergisinden bir eserin analizi de yayınlanmıştır. Nevzat Yıldırım'ın 'Gök Kubbe Serisi, Süleymaniye Camii' adlı eseri, Kodak Photo Lustre 260 gr kağıda arşivsel pigment baskı olarak 70x50 cm boyutlarında, edisyon 1/10 + 1AP olarak üretilmiştir. Fotoğraf sanatçısı, İstanbul'un tarihi camilerinin kubbelerini üst üste pozlama tekniği ile bir araya getirmiştir. Eser, yedi anahtar çerçevesinde analiz edilmiştir.
Sonuç
Murat Ülker, bu yorumlama yöntemini çok sevdiğini belirterek, anahtarların kilit açmaya yaradığını, açılan sandığın içine bakmanın veya kapıdan içeri girmenin tamamen anahtarı elinde tutanın inisiyatifinde olduğunu vurgulamıştır. Okuyuculara, sergileri daha anlayarak gezmek ve eserleri yorumlamak için kitabın tamamını okumalarını önermiştir.
