Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü koordinesinde Manisa'nın Salihli ilçesindeki Sardes Antik Kenti'nde yürütülen kazılarda, MÖ 5. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirilen yaklaşık 2 bin 500 yıllık anıtsal bir mermer heykel gün yüzüne çıkarıldı. Ayakta duran genç bir erkeği betimleyen heykelin yüksekliği 2,2 metre olarak ölçüldü. Lidya uygarlığının başkenti olarak bilinen Sardes, antik dönemin en önemli yerleşimlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Sardes’te Anadolu arkeolojisine ışık tutacak eşsiz bir keşif! Manisa’daki Sardes Antik Kenti’nde yürütülen kazılarda, MÖ 5. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirilen yaklaşık 2 bin 500 yıllık genç erkek heykelini gün yüzüne çıkardık” dedi.
Anıtsal Boyutu ve Korunmuşluğuyla Nadir Bir Eser
Ersoy, heykelin anıtsal boyutu, iyi korunmuş yapısı ve dikkat çekici ayrıntılarıyla dönemin heykeltıraşlık sanatının nadir örnekleri arasında yer aldığını belirtti. MÖ 470-450 yılları arasına tarihlendirilen eserin mevcut yüksekliğinin 2,2 metre olduğu tespit edildi. İnsan boyutlarını aşan ölçüleriyle döneminin ender örneklerinden biri olan heykel, iki büyük parça halinde bulundu; ayakları ile bazı küçük parçalarının eksik olduğu ifade ediliyor.
Roma Dönemi'nde Sardes'in girişindeki sütunlu caddenin döşemesinde devşirme taş olarak kullanılan heykelin, yüzü aşağıya gelecek şekilde yerleştirildiği belirlendi. Bu durum, eserin yüz hatları ve ayrıntılarının yüzyıllar boyunca büyük ölçüde korunmasını sağladı. Kazı çalışmalarında çevresi dikkatle temizlenen heykel, uzman ekip tarafından bulunduğu yerden güvenli şekilde kaldırıldı.
Lidya Kültürünün İzlerini Taşıyan Giysi Detayları
Heykel, dik duruşu ve uzun saçlarıyla MÖ 6. yüzyıl örneklerini anımsatırken; yüz hatları, ellerindeki anatomik ayrıntılar ve diğer özellikleri MÖ 5. yüzyılın ilk yarısına işaret ediyor. Genç erkeğin üzerinde kalın bir himation, ince bir chiton ve bunların altında yatay çizgiler taşıyan farklı bir giysi bulunuyor. Anadolu ve Yunanistan'daki benzer heykellerde karşılaşılmayan bu giysi biçimi, eserin yerel özelliklerini ve Lidya kültürüyle bağını ortaya koyuyor.
Heykelin sağ elinde, bir tanrıya ya da tanrıçaya adak olarak sunulmak üzere taşındığı düşünülen bir meyve bulunuyor. Uzmanlar, söz konusu meyvenin ayva olabileceği üzerinde duruyor. Bu detay, dönemin dinsel pratikleri ve adak kültürü hakkında ipuçları veriyor.
Ahameniş Pers Dönemine Işık Tutacak
Eser, Sardes'in Ahameniş Pers İmparatorluğu'nun batı eyaletinin satrap başkenti olduğu döneme tarihleniyor. Anıtsal heykel, Ege'de gelişen klasik sanat anlayışı ile Lidya'nın giyim geleneklerini ve görsel dilini bir araya getirmesi bakımından büyük önem taşıyor. Akdeniz coğrafyasında erken dönemlere tarihlenen bu büyüklükte ve iyi korunmuş anıtsal heykellere nadiren rastlanması, buluntunun Anadolu arkeolojisi açısından değerini artırıyor.
Bakan Ersoy, “Roma Dönemi’nde sütunlu caddenin döşemesinde devşirme taş olarak kullanılan eser, yüzü aşağıya bakacak şekilde yerleştirilmesi sayesinde yüzyıllar boyunca önemli ölçüde korunmuş. Üzerindeki alışılmadık giysi detayları ise Lidya kültürünün izlerini taşıyor. Elinde bir meyve tuttuğu görülen heykel; dönemin Sardis’indeki yaşamı, inanç dünyasını ve kültürel etkileşimi anlamamıza katkı sağlayacak önemli veriler sunuyor” ifadelerini kullandı.
Seçkin Kesimin Kültürüne Dair Yeni Veriler
Eserin, MÖ 5. yüzyılın başlarında Sardes'te yaşayan seçkin kesimin kültürü, inançları ve gündelik yaşamına ilişkin yeni veriler sunması bekleniyor. Heykelin giysi detayları, yerel halkın Pers egemenliği altındaki dönemde kendi kimliğini nasıl ifade ettiğine dair önemli ipuçları barındırıyor. Özellikle Anadolu ve Yunanistan'da eşine rastlanmayan giysi biçimi, Sardes'in kendine özgü kültürel sentezini gözler önüne seriyor.
Kazı çalışmaları, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü koordinesinde akademisyenler ve uzmanlardan oluşan ekip tarafından titizlikle yürütülüyor. Heykelin bulunduğu alanda çalışmaların devam ettiği, çevrede başka kalıntıların da olabileceği belirtiliyor.
Boya İzleri Bilimsel Yöntemlerle Araştırılacak
Antik Çağ'da bu tür mermer heykellerin çoğunlukla boyalı olduğu biliniyor. Uzun yıllar toprak altında kalan Sardes heykelinin yüzeyi ise kalın ve sert bir birikinti tabakasıyla kaplı durumda. Konservasyon ekibi, eserin üzerinde günümüze ulaşmış olabilecek pigmentlere zarar vermeden temizlik yapılması için kapsamlı bir bilimsel çalışma yürütecek.
Antik polikrom heykel uzmanlarının da katkı sunacağı çalışmalar kapsamında, heykelin yüzeyindeki ve çevresindeki toprakta bulunabilecek boya izleri incelenecek. Bu sayede eserin özgün renkleri ve dönemin boya kullanımına ilişkin bilgilerin elde edilmesi hedefleniyor.
Temizlik, bilimsel inceleme ve restorasyon işlemlerinin tamamlanmasının ardından eser, Manisa Müzesi'nde ziyaretçilerle buluşacak. Bakan Ersoy, çalışmaların tamamlanmasının ardından bu nadide eserin Manisa Müzesi'nde sergileneceğini belirterek, keşfe katkı sağlayan Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne, akademisyenlere, uzmanlara ve sahadaki tüm ekibe teşekkür etti.
