Ramazan ayı, manevi atmosferin yoğunlaştığı, ibadetlerin arttığı ve nefsi terbiye etme sürecinin yaşandığı mübarek bir zaman dilimidir. Bu ayda sadece yeme-içme değil, duyuları da haramlardan koruma çabası ön plandadır. Son dönemlerde evlerde, meditasyon ve rahatlama amaçlı sıkça kullanılan tütsüler de bu manevi atmosferin bir parçası olabiliyor. Ancak oruçlu Müslümanlar için tütsünün dumanı ve kokusu, 'Acaba orucumu bozar mı?' sorusunu akıllara getiriyor.
Koku ile Duman Arasındaki Fıkhi Fark
İslam fıkhında orucu bozan temel ilke, besin değeri taşıyan veya bir 'cevher' (madde) içeren şeylerin vücuda girmesidir. Bu bağlamda, gül, çiçek veya parfüm koklamak gibi eylemlerde vücuda somut bir madde girmediği için oruç bozulmaz. Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) oruçluyken de güzel koku süründüğüne dair rivayetler bu konuda yol göstericidir.
Ancak duman meselesi farklıdır. Duman, yanan maddeden kopan partiküller içerir. Sigara veya nargile dumanının orucu bozduğu bilinir. Tütsü de yandığında hem koku hem de duman yaydığı için bu kategoriye daha yakındır. Fıkıh alimleri, keyif verici veya madde içeren bir dumanın kasten içe çekilmesinin orucu bozma riski taşıdığı görüşündedir.
Diyanet'in Görüşü: Kasıt En Belirleyici Faktör
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun bu konudaki fetvaları netlik kazandırıyor. Buna göre, oruçlu bir kişi, bilerek ve isteyerek yanan bir tütsünün dumanını burnuna yaklaştırıp derin derin içine çekerse, orucu bozulur. Çünkü burada, isteyerek vücudun içine (boğaz ve ciğerlere) madde içeren bir duman alınmaktadır. Ayrıca tütsü dumanının bazıları için keyif verici olması da bu hükmü destekler. Bu durumda orucun kaza edilmesi gerekir.
Ancak kasıtsız maruz kalma durumu tamamen farklıdır. Eğer bir ortamda başkası tütsü yakmışsa ve oruçlu kişi bu dumandan kaçınma imkanı olmadan solumak zorunda kalmışsa veya duman kendiliğinden boğazına kaçmışsa, oruç bozulmaz. Tıpkı istem dışı solunan egzoz veya yemek buharı gibi, bu durumda kasıt olmadığı için ibadete zarar gelmez.
Tarihsel Bağlam ve İhtiyatlı Davranmak
İslam kültüründe güzel koku ve buhur geleneği köklü bir yere sahiptir. Osmanlı'da cami ve evlerde öd ağacı, amber gibi maddeler yakılırdı. Ancak klasik fıkıh kaynakları, oruçluyken buhur dumanının kasten çekilmesinin orucu bozacağı konusunda görüş birliği içindedir.
Günümüzde tütsü, meditasyon ve rahatlama amaçlı kullanılsa da, oruçlu saatlerde ihtiyatlı davranmak önemlidir. Yoğun dumanlı bir odada uzun süre kalmak, partiküllerin boğaza yapışıp yutulma ihtimalini artırabilir. Bu nedenle, oruçluyken yoğun dumanlı tütsüler yerine, dumansız esansiyel yağlar veya kokulu taşlar gibi alternatifler tercih edilebilir. Önemli olan, ibadetin huzurunu ve sahihliğini korumak adına şüpheli durumlardan kaçınmaktır.
