Gaziantep’in simgeleri arasında yer alan ve Zeugma Antik Kenti’nin en önemli eserlerinden biri olarak kabul edilen “Çingene Kızı” mozaiğinin kayıp parçalarından biri daha Türkiye’ye kazandırıldı. Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunduğu tespit edilen mozaik panel, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen bilimsel ve diplomatik çalışmalar sonucunda ait olduğu topraklara geri döndü.
Bakan Ersoy duyurdu
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Gaziantep'imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp parçalarından birini daha Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha önce iadesini sağladığımız 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun 13'üncü parçası da bilimsel çalışmalar ve diplomatik girişimler sonucunda yeniden ait olduğu topraklara döndü” ifadelerini kullandı.
Bakan Ersoy, panelin Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle stil ve kompozisyon açısından önemli benzerlikler taşıdığını belirterek, “Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz” dedi. Ayrıca, süreçte emeği geçen Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekipleri, Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, Chicago Başkonsolosluğu, bilim insanları, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo’ya teşekkür etti.
Büyük kompozisyonun parçası
Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında yapılan kurtarma kazılarında yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak bilinen ve Dionysos kültüyle ilişkilendirilen Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyonun bir parçasıydı. Yaklaşık 30 yıl önce ortaya çıkarılan eser, kaçak kazılar sonucu parçalanarak yurt dışına kaçırılmıştı.
Uluslararası takip sonuç verdi
Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague’nin araştırmaları, panelin büyük kompozisyona ait olabileceğini gösterdi. Panelin çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulduğu bilgisi, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla Bakanlığa iletildi. Bakanlık uzmanlarının incelemelerinde, panelin tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon özellikleri ve kesme-sökülme izleri bakımından “Çingene Kızı” mozaiğinin ait olduğu büyük kompozisyonla önemli benzerlikler taşıdığı tespit edildi.
Bu tespit üzerine Amerikan İç Güvenlik Birimine başvuran Bakanlık yetkilileri, bilimsel verilerle elde edilen kanıtları sundu. İki ülke arasındaki ikili anlaşmaya atıfta bulunularak esere el konulması istendi. Zeugma’nın daha önce kaçak kazılara maruz kalmış olması kriminolojik delillemenin zeminini oluştururken, 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesinden iadesi sağlanan 12 parçanın varlığı da Türkiye’nin lehine oldu.
Eser müzede sergilenecek
Soruşturmanın tamamlanmasının ardından mozaik panel, Chicago Başkonsolosluğuna teslim edilerek Turkish Cargo ile Türkiye’ye getirildi. Daha önceki çalışmalarda olduğu gibi bu iade de kamu kaynağı harcanmadan uluslararası iş birliği sayesinde gerçekleşti. Bilimsel değerlendirmelerin ardından Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne teslim edilen eser, gerekli işlemlerin tamamlanmasının ardından Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’nde “Çingene Kızı” mozaiğinin yanında sergilenecek.
