Şili'de diktatör Augusto Pinochet döneminde öldürülen dünyaca ünlü şarkıcı-söz yazarı Víctor Jara'nın cinayetinde 53 yıl sonra önemli bir gelişme yaşandı. 2023 yılından beri kaçak olan ve Jara'nın öldürülmesinden 25 yıl hapis cezasına çarptırılan emekli Albay Nelson Haase Mazzei, Şili polisi tarafından yakalanarak yeniden cezaevine gönderildi.
Albayın Yakalanışı ve Tepkiler
80 yaşındaki Haase Mazzei, 2018 yılında Jara ile dönemin Cezaevleri Genel Müdürü Littré Quiroga Carvajal'ın kaçırılması ve öldürülmesi suçundan 25 yıl 2 gün hapis cezasına çarptırılmıştı. Cezası 2023'te diğer altı subayın cezalarıyla birlikte artırılmış, ancak Mazzei hapse girmeden kaçmıştı. Şili Yargı Kurumu, üç yıl süren arayışın ardından yerinin tespit edildiğini ve Santiago Temyiz Mahkemesi Yargıcı Paola Plaza'nın derhal hapse atılmasına karar verdiğini açıkladı.
Jara'nın kızı, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "2023 yılından beri adaletten kaçan emekli Albay Nelson Haase Mazzei'nin yakalanıp hapse atıldığını öğrendik. Bu haberi memnuniyetle karşılıyoruz. Ancak bunu adalet olarak kabul etmek zor" ifadelerini kullandı. Aile, tam anlamıyla tatmin olmadıklarını belirtirken, davanın kapanmasına rağmen adaletin tam olarak sağlanamadığını vurguladı.
Víctor Jara'nın Ölümü ve Diktatörlük Dönemi
1960'larda doğan Yeni Şili Şarkısı akımının simge isimlerinden Víctor Jara, eski Cumhurbaşkanı Salvador Allende'yi deviren askeri darbenin üzerinden sadece beş gün geçtikten sonra, 16 Eylül 1973'te henüz 40 yaşındayken öldürüldü. Şili Komünist Partisi üyesi olan Jara, aynı zamanda Devlet Teknik Üniversitesi'nde öğretim görevlisiydi. Kampüste tutuklanarak Şili Stadyumu'na götürülen Jara, burada yaklaşık 5.000 diğer tutukludan ayrılarak özel bir alana alındı. Quiroga ile birlikte işkence gördü, şiddetli saldırıya uğradı ve sonunda kurşuna dizildi. Otopsi raporuna göre, Jara'nın vücudunda 44 kurşun yarası tespit edildi.
İnsan Hakları İhlallerinin Boyutu
1991 yılında, Pinochet'in devrilmesinden ve demokrasinin yeniden tesis edilmesinden aylar sonra, Ulusal Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu'nun hazırladığı resmi raporda, Jara'nın siyasi bir infazın kurbanı olduğu belirtilerek cinayet ciddi bir insan hakları ihlali olarak sınıflandırıldı. Raporda ayrıca, darbenin doğrudan bir sonucu olarak sadece üç ay içinde 890 kişinin öldürüldüğü kaydedildi.
Şili, 1973 ile 1990 yılları arasında işlenen insan hakları ihlallerini soruşturmak üzere bir dizi komisyon kurdu. Resmi belgelere göre, 17 yıl süren askeri diktatörlük döneminde yaklaşık 40.000 kurban olduğu tahmin ediliyor. Bunlar arasında idam edilen 2.000'den fazla kişi, zorla kaybedilen 1.469 kişi ve işkence gören binlerce kişi bulunuyor. Mahkemeler, bu karanlık dönemde işlenen suçlar nedeniyle yüzlerce devlet görevlisi ve sivili mahkum etti.
Dosyanın Kapanması ve Adalet Arayışı
Albay Haase Mazzei'nin yakalanmasıyla birlikte Jara cinayeti davası resmen kapanmış olsa da, aile ve insan hakları örgütleri, diktatörlük döneminin diğer suçlarının da aydınlatılması gerektiğini vurguluyor. Şili'de geçmişle yüzleşme süreci devam ederken, Jara'nın ölümü, Pinochet rejiminin vahşetinin en sembolik örneklerinden biri olarak hafızalarda yer ediyor.
