İran'da Halef Krizi: Hamaney'in Oğlu Mücteba Öne Çıktı
ABD ve İsrail'in 28 Şubat sabahı başlattığı operasyonda İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesinin ardından, ülkede yeni lider seçimi süreci başladı. İran'ın bir sonraki dini liderini seçmekle sorumlu kıdemli yetkililerden oluşan Uzmanlar Meclisi, dün gerçekleştirdiği iki online toplantıda müzakerelerde bulundu.
Mücteba Hamaney Açık Ara Önde
New York Times'ın görüşmelere yakın üç İranlı yetkiliden edindiği bilgiye göre, öldürülen eski lider Hamaney'in 56 yaşındaki oğlu Mücteba Hamaney, haleflik yarışında açık ara öne çıkan isim oldu. Yetkililer, din adamlarının Mücteba Hamaney'in babasının halefi olduğunu çarşamba günü ilan etmeyi değerlendirdiklerini, ancak bazı üyelerin bunun onu ABD ve İsrail için açık bir hedef haline getirebileceği endişesiyle çekince dile getirdiğini aktardı.
Mücteba Hamaney, babasının kurduğu güç yapısının gölgesinde faaliyet gösteren, etkili ancak gözlerden uzak bir figür olarak biliniyor. Devrim Muhafızları ile yakın bağları bulunan Hamaney'in, İran'ı bu kriz döneminde yönlendirecek niteliklere sahip olduğu savunuluyor.
Analistlerden Karışık Görüşler
Tahran merkezli analist Mehdi Rahmati, "Mücteba şu anda en akıllıca tercih çünkü güvenlik ve askeri aygıtların yönetimi ve koordinasyonuna son derece hakim. Zaten bu görev fiilen onun elindeydi" ifadelerini kullandı. Ancak Rahmati, toplumun bir kesiminin bu karara sert ve olumsuz tepki vereceğini, bunun bir geri tepkisi olacağını da vurguladı.
Rahmati'ye göre hükümet yanlıları onu, şehit olarak gördükleri bir liderin devamı olarak değerlendirip destekleyecek. Hükümet karşıtları ise onu rejimin devamı olarak görecek. İnsan hakları örgütleri, rejimin son aylarda en az 7 bin kişinin ölümünden sorumlu olduğunu ve bu sayının artabileceğini belirtiyor.
Diğer Adaylar ve Uluslararası Tepkiler
Finale kalan diğer adaylar arasında, geçiş liderlik konseyinde yer alan din adamı ve hukukçu Alireza Arafi ile İslam devriminin kurucu lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin torunu Seyyid Hasan Humeyni bulunuyor. Mücteba Hamaney'e yakın siyasetçilerden Abdolreza Davari, onun babasının yerine geçmesi halinde Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman tarzında bir figür olarak ortaya çıkabileceğini söyledi.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, dün Washington'da düzenlenen basın toplantısında ABD'nin İran'da potansiyel lider olarak gördüğü birçok kişinin cumartesiden bu yana öldürüldüğünü belirterek, "Yakında kimseyi tanıyamayacağız" dedi. İran'daki en kötü senaryonun ne olabileceği sorulduğunda ise, "Sanırım en kötü senaryo şu olur: Biz bunu yaparız ve önceki kişi kadar kötü biri başa geçer. Evet, bu olabilir. Bunun olmasını istemiyoruz" ifadelerini kullandı.
Uzmanlar Meclisi'nin Tarihi Rolü
Uzmanlar Meclisi, halk oylamasıyla seçilen 88 kıdemli Şii din adamından oluşuyor ve İran Anayasası uyarınca dini lideri atama, denetleme ve görevden alma yetkisine sahip. Bu, İslam Cumhuriyeti'nin 47 yıllık tarihinde meclisin seçeceği ikinci dini lider olacak. Meclis, 1989'da Ayetullah Ali Hamaney'i seçerek yeni kurulan teokratik sistemin başına getirmişti. Hamaney, kırk yılı aşkın süre boyunca mutlak yetkilerle ülkeyi yönetti.
İran hükümetine göre, Mücteba Hamaney'in eşi Zahra Adel, annesi Mansure Hojasteh Bağerzade ve bir oğlu da cumartesi günü düzenlenen saldırılarda babasıyla birlikte hayatını kaybetti. Kum kentinde, meclisin toplanarak yeni dini lideri seçmesinin planlandığı binaya İsrail saldırı düzenledi; İran basını binanın boş olduğunu aktardı.
