Romanya, Birinci Dünya Savaşı'nın gölgesinde Rusya'ya gönderdiği devasa bir hazinenin peşinde. Ülke, 1916-1917 yıllarında güvenlik gerekçesiyle Moskova'ya teslim edilen 91,5 ton altın rezervi ile çok sayıda mücevher ve kültürel eşyanın iadesi için resmi çağrıda bulundu. Sorun, bir asrı aşkın süredir iki ülke arasındaki diplomatik gündemin en önemli maddelerinden biri olmayı sürdürüyor.
Bir Asırlık Emanetin Hikayesi
Romanya, Birinci Dünya Savaşı'na 1916 yılında dahil oldu. Savaşın getirdiği ağır yenilgiler ve başkent Bükreş dahil toprak kayıpları, ülkeyi kritik bir önlem almaya zorladı. Ülkenin önemli kurumları, güvenli bir bölge olan Laşi (Yaş) kentine taşındı. Ancak en değerli varlık olan ulusal hazine için daha radikal bir karar alındı.
Toprakların tamamını kaybetme riskine karşı, Romanya Ulusal Bankası'ndaki tüm altın rezervleri ve değerli eşyaların Rusya'ya gönderilmesine karar verildi. Aralık 1916 ve Ekim 1917 tarihlerinde, toplam 91,5 ton altın, mücevherler ve kültürel nesneler gemilerle Moskova'ya ulaştırıldı. Bu transfer, dönemin Rus temsilcileri tarafından imzalanan protokollerle resmiyet kazandı.
Uluslararası Taahhüt ve Geri Dönüşü Olmayan Yol
Romanya Dışişleri Bakanlığı'nın yaptığı açıklamaya göre, imzalanan protokoller uluslararası bir antlaşma niteliği taşıyor ve Rusya bu duruma itiraz etmiyor. Protokollerde, Rusya'nın teslim aldığı hazineyi ileride Romanya'ya iade etme taahhüdü de yer alıyor. Ancak savaş sonrasında başlayan geri alma girişimleri sonuçsuz kaldı ve mesele günümüze kadar uzandı.
Romanya, konuyu çözmek için Romanya-Rusya Ortak Komisyonu kurulduğunu hatırlattı. 2003 yılında oluşturulan ve her iki ülkeden tarih, arşiv, finans ve sanat tarihi uzmanlarının yer aldığı komisyon birkaç kez toplandı. Ancak Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırılarının başlamasıyla komisyon çalışmaları askıya alındı.
Maddi ve Kültürel Bir Davaya Dönüşen Talep
Romanya yetkilileri, bu talebin sadece maddi değil, aynı zamanda derin bir kültürel ve sembolik öneme sahip olduğunun altını çiziyor. Ülke, hazinenin sadece küçük bir kısmının iade edildiğini, büyük bölümüne ise Rusya'nın yasa dışı olarak el koyduğunu iddia ediyor.
Bu iddia, Avrupa Parlamentosu'nun (AP) 4 Mart 2024 tarihli bir kararıyla da destek buldu. AP, Rusya'nın söz konusu altın ve değerli eşyaları Romanya'ya iade etmesi gerektiğini belirtti. Romanya Dışişleri, meselenin iki ülke arasındaki siyasi gündemin en önemli konularından biri olmaya devam ettiğini vurgulayarak, siyasi koşullar elverdiğinde ortak komisyonun yeniden çalışmaya başlaması çağrısında bulundu.
Sonuç olarak, Birinci Dünya Savaşı'nın bitiminden over 100 yıl sonra, 91,5 tonluk altın hazinesi, Romanya ile Rusya arasında çözülmeyi bekleyen tarihi ve diplomatik bir düğüm olarak varlığını sürdürüyor.
