Dijital Çağın Büyük Göçü: Fiziksel Mekândan Sanal Arafa
Her büyük tarihsel dönüşüm, mekânı parçalayan ve insanı köklerinden söken sürgün hikayeleri barındırır. Sanayi Devrimi, toprağın evlatlarını demirin ve dumanın acımasız dünyasına terk etti. Modernite ise cemaatin organik sıcaklığını, bireyin dondurucu yalnızlığıyla takas etti. Bugün tanık olduğumuz göç hareketi ise yeryüzünün geleneksel sınırlarını aşıyor. Etin ve kemiğin somut coğrafyasından, piksellerin ve algoritmaların tekinsiz arafına doğru kitlesel bir taşınma yaşanıyor.
Sanal Babil Kuleleri ve Dijital Kimlik Krizi
İnsan, kendi yarattığı ekranların ardında yeni bir sığınak arayışında. Ancak her kökünden sökülüş, varlık hiyerarşisinde ağır bir fatura keser. İnsanın mutlak görünürlüğe erişme kibriyle inşa ettiği dijital Babil kuleleri, sarsılmaz bir anakaya üzerinde kök salmaktan mahrumdur. Göğü, yani tanrısal bir bilinirliği fethetme arzusuyla üst üste yığılan bu sanal tuğlalar, nihayetinde dillerin birbirine karıştığı ve kimsenin ötekini işitemediği o kadim laneti günümüze taşır.
Dijital Gecekondular ve Sanal Kolezyum
Dijital mecraları, geç modernitenin ışıltılı gecekonduları olarak tanımlamak mümkündür. Geleneksel tahkimatını yitiren kalabalıklar, varoluşsal krizlerini bu yeni mahallenin sanal kolezyumunda, bitimsiz bir reddiye ayiniyle örtbas etme çabasındalar. Bu arenada yankılanan alkışın şiddeti, ruhun ıssızlığıyla kusursuz bir asimetri kurar. Issızlığın rahminde ise o korkunç köksüzlük yatar.
Bilginin Statü Rozetine Dönüşümü
Birkaç sayfalık sathî malumatın sarhoşluğuyla yılların tefekkür çilesini hiçe sayan dijital cüretkârlar, Gazali'nin metafizik tavanını yıktığını sanıyor. İkbal, Aliya ve Malik b. Nebi gibi düşünürleri küçümseyenler ise aynı dijital gecekondunun isli sobası etrafında ısınıyor. Onları bir araya getiren unsur, hakikati arama iştiyakından ziyade, devleri devirerek kendi cüceliklerine sahte bir taht inşa etme hezeyanıdır. Bilgi, tefekkürün kutsal aracı olma vasfını yitirmiştir; artık yalnızca dijital pazar yeri vitrinlerini süsleyen ucuz bir statü rozetine dönüşmüştür.
Hızın Mezarlığında Derinleşemeyen Zihinler
Statü kaygısının zehirlediği bir zihinde derinleşmek imkânsız hale gelir. Zira her şeyi bir çırpıda bilme illüzyonu, hakikatin nefessiz kalarak can verdiği daracık bir tabuta dönüşür. Derinleşmek, durmayı ve sessizliğin ağırlığını omuzlamayı gerektirir; oysa dijital arena, gladyatörlerine mütemadiyen "daha hızlı koş ve parçala" emrini verir. Kendi hızının girdabında kaybolan kitle, anlamı o kör edici süratin içinde düşürür.
Çokluğun gürültüsü, mutlak bir sessizliğe ve anlamsızlığa evrilir. Bu anlamsızlık boşluğu, zihni en ilkel formuna, kabileciliğe doğru geriletir. Karşıtını ezme şehvetiyle körleşen gruplar, kendi yankı odalarının duvarlarına hapsolur. Ortak idealler, bu dijital giyotinde paramparça edilir; geriye yalnızca kronik bir yorgunluk kalır.
Görkemli Kimlik Peşindeki Yığınlar
Dijital gecekondunun asıl fâciasını, algoritmaların ördüğü o iğreti duvarlarda aramak beyhudedir. Asıl toplumsal sarsıntı, metropolün çeperlerinde, gerçek hayatta görünmez kılınmış o öfkeli ergen yığınların merkeze ait görkemli bir kimlik koparabilmek umuduyla bu sanal kolezyuma yığılmalarında saklıdır. Ekrana yansıyan o muhayyel ve muktedir silüetlerin ardında, aslında bir dışlanmışlığın karanlık tortusu nefes alır.
Ekrana yansıyan silüetler, nereden yola çıktıklarını bazen unutuyorlar. Varacakları bir menzil, bekledikleri bir liman hiç var mıydı? Yoksa haritasız bir okyanusta sürükleniyorlar mı? Belki de asıl sormamız gereken soru, bu sürgünün ne zaman biteceği hususu etrafında şekillenmiyor. Belki de asıl dehşet verici olan, geriye dönecek bir yurdumuzun kalıp kalmadığıdır.
Düşüncenin İnşası: Sükûnetin Rahlesinde Diz Çökmek
Dijital asrın bize bahşettiği o baş döndürücü ivme, kelimeleri birer mızrak misali namütenahi boşluğa fırlatırken, tefekkürün ağır ve vakur yürüyüşünü otoyol kenarında unutulmuş bir antik yadigâr mesabesine indirgemiştir. Zamanın ruhu, Baudrillard'ın simülakrlar evrenini andıran bir sürat sarhoşluğu içinde çırpınıyor.
Hız, aklın öncüsü sanılıyordu; oysa yalnızca dilin zincirlerini kopardı. Düşüncenin inşası, sükûnetin rahlesinde diz çökmeyi icap ettirir. Bizler ise birer modern zaman tutsağı sıfatıyla, hakikatin o çetin, sarp yokuşlarını tırmanmaktan imtina edip, polemiklerin hakikati değil nefsi besleyen pespaye konforuna sığınıyoruz.
Heidegger'in tekniğin tahakkümü üzerine uyardığı o karanlık dehlizlerdeyiz; nefsimiz şatafatlı bir gürültüyle semirirken, irfanımız cılız bir muma dönüşüp sönüyor. Yıkımı görmek, inşanın ilk adımıdır. Bu yazıyla karamsar bir kehaneti haber vermek istemiyoruz. Ötesine geçip, harabeyi adlandırabilmeli ve onun üstüne bir şey kurabilmenin ön koşulunu tartışmak istiyoruz.
Soru şudur: Dijital mekânı, kimliğimizi erittiğimiz bir arena olmaktan çıkarıp fikirlerimizi olgunlaştırdığımız bir zemine dönüştürebilir miyiz? Bunu küçümsemeden, hakaret etmeden, örselemeden yapabilir miyiz? Cevap, dijital göçün yarattığı bu büyük sürgünü anlamak ve ona uygun bir varoluş biçimi geliştirmekte yatıyor.
