Türkçede isimlerin, varlıkların ve nesnelerin sonuna eklenerek onların kime veya neye ait olduğunu belirten eklere iyelik zamiri adı verilir. Aynı zamanda sahiplik zamirleri olarak da bilinen bu ekler, dilbilgisi kuralları çerçevesinde bazı durumlarda değişikliğe uğrayabilir. İyelik zamirleri, belirtili isim tamlamalarında tamlanan görevinde kullanılır ve hal ekleriyle karıştırılmaması için dikkat edilmesi gereken noktalar bulunur.
İyelik Zamiri Türleri ve Ekleri
İyelik zamirleri, şahıs ve sayıya göre altı farklı biçimde isimlere eklenir. Tekil şahıslar için ekler şöyledir: birinci tekil şahıs için "-m" eki (evim, arabam), ikinci tekil şahıs için "-n" eki (evin, araban), üçüncü tekil şahıs için "-ı, -i, -u, -ü, -(s)ı, -(s)i, -(s)u, -(s)ü" ekleri (evi, arabası). Çoğul şahıslarda ise birinci çoğul şahıs için "-mız, -miz, -muz, -müz" (evimiz, arabamız), ikinci çoğul şahıs için "-nız, -niz, -nuz, -nüz" (eviniz, arabanız), üçüncü çoğul şahıs için "-ları, -leri" (evleri, arabaları) ekleri kullanılır.
İyelik Zamiri ile Belirtme Hâl Eki Arasındaki Fark
Üçüncü tekil şahıs iyelik eki olan "-ı, -i, -u, -ü" ile belirtme hâl eki olan aynı sesler sıklıkla karıştırılır. Bu iki eki ayırt etmek için sözcüğün başına "onun" veya "onların" zamirlerini getirmek gerekir. Eğer bu zamirler cümleye anlamlı bir şekilde eklenebiliyorsa, kullanılan ek iyelik zamiridir; aksi halde belirtme hâl ekidir. Örneğin, "Kalemi hiçbir zaman yanından ayırmaz" cümlesinde "kalemi" sözcüğünün önüne "onun" getirildiğinde anlam bozulur, bu nedenle buradaki "-i" eki belirtme hâl ekidir. Oysa "Kalemi sınıftaki en güzel kalemdir" cümlesinde "onun kalemi" şeklinde bir isim tamlaması oluşur ve ek iyelik zamiri olur.
İyelik Zamiri İçeren Örnek Cümleler
Aşağıda iyelik zamirlerinin farklı şahıslara göre kullanıldığı örnek cümleler yer almaktadır:
- Birinci tekil şahıs: Evim iki katlı ve bahçelidir. (benim evim) – Fikrim o yöndedir ki; iyiler her zaman kazanır. (benim fikrim)
- İkinci tekil şahıs: Duyguların benim için çok şey ifade ediyor. (senin duyguların) – Kitabını bir süreliğine ödünç alabilir miyim? (senin kitabını)
- Üçüncü tekil şahıs: Dün akşam eve geç geldiği için annesi çok kızmış. (onun annesi) – İşleri yoluna girdiğinden beridir çok mutlu. (onun işleri)
- Birinci çoğul şahıs: Babama, artık arabamızı değiştirmenin zamanı gelmedi mi diye sordum. (bizim arabamız) – Kardeşimle birlikte annemizi otogardan almaya gidiyoruz. (bizim annemiz)
- İkinci çoğul şahıs: Görüşlerinizi kabul etmem mümkün görünmüyor. (sizin görüşleriniz) – Bahtınız her daim açık olsun. (sizin bahtınız)
- Üçüncü çoğul şahıs: Arabaları epey pahalıymış diye duydum. (onların arabaları) – Hakkımızda söyledikleri benim de kulağıma geldi. (onların söyledikleri)
İyelik Zamirlerinin Belgisiz Zamirlerle Kullanımı
İyelik zamirleri, belgisiz zamirlerin sonuna da eklenebilir. Örneğin, "Bazısı söylediklerimi dinlemek yerine, arkasını dönüp gidiyor" ve "Çoğumuz zamanında birtakım zorluklar yaşadık" cümlelerinde "bazısı" ve "çoğumuz" sözcüklerindeki iyelik ekleri bu kullanıma örnektir.
