Hürmüz Boğazı Kapanınca Küresel Gıda Krizi Kapıda: Gübre Fiyatları Fırladı
Hürmüz Boğazı'ndaki fiili kapanma, küresel enerji ve gübre piyasalarında şok dalgaları yaratırken, tırmanan maliyetler çiftçilerin üretim takvimini ve küresel gıda arz güvenliğini doğrudan tehdit ediyor. Orta Doğu'daki askeri gerilimlerin tetiklediği bu kriz, tarımsal girdi maliyetlerinde zincirleme bir artışa yol açtı.
Gübre Tedarik Zincirinde Yüzde 33 Daralma
Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğinin durma noktasına gelmesi, küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38'ini ve fosfatlı gübre arzının yüzde 20'sini kesintiye uğrattı. Gerçek zamanlı veri analitik şirketi Kpler ile küresel emtia analiz kuruluşu CRU verilerine göre, küresel gübre tedarik zincirinde toplamda yüzde 33'lük bir daralma yaşandı.
Bölgeden yapılan yıllık 22 milyon tonluk üre ihracatı durma noktasına gelirken, küresel üre arzının yaklaşık yüzde 46'sının doğrudan Körfez bölgesinden sağlanması mevcut tabloyu daha da derinleştirdi. Lojistik aksamalar nedeniyle son 2 haftada ihraç edilmesi planlanan 2,1 milyon tondan fazla üre stokunun yaklaşık yarısı gemilere yüklenemedi.
Fitch, Gübre Fiyat Beklentilerini Yükseltti
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, amonyak ve üreye ilişkin 2026 yılı fiyat beklentilerini yaklaşık yüzde 25 yükseltti. Kuruluş, çatışmanın ve geçişlerdeki aksamaların ne kadar süreceğine dair belirsizliklere işaret ederek, Hürmüz'deki kapanmanın daha uzun sürmesinin gübre fiyatı varsayımlarını daha da yukarı çekebileceği uyarısında bulundu.
Fitch, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından en fazla etkilenecek ürünlerin azotlu gübreler olduğunu belirtti. 27 Şubat'ta ton başına 482,50 dolar seviyesinde olan üre fiyatları, mart ortası itibarıyla yaklaşık yüzde 50 artarak 720 dolara ulaştı. Aynı dönemde Orta Doğu çıkışlı amonyak fiyatları da yüzde 24 artarak 600 dolar sınırına dayandı.
Enerji Maliyetleri Üretimi Vurdu
Küresel gübre krizinin temelinde yatan ikinci büyük etken ise enerji fiyatlarındaki keskin yükseliş oldu. Azotlu gübre maliyetinin yaklaşık yüzde 80'ini oluşturan doğal gaz fiyatlarındaki artış, dev tesisleri üretimi durdurmaya zorladı.
Katar'da kamuya ait QAFCO, enerji sahalarındaki aksamalar nedeniyle yıllık 5,6 milyon ton kapasiteli üre tesisini kapatırken, Pakistan ve Bangladeş'te Agritech Limited gibi dev üreticiler üretimi tamamen durdurdu. Hindistan, iç pazar dengelerini korumak adına doğal gaz tahsisinde stratejik bir değişikliğe giderek gübre sektörünü ikinci öncelik seviyesine düşürdü.
Uzmanlardan Kritik Uyarılar
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Başekonomisti Maximo Torero, Orta Doğu'daki çatışmaların tetiklediği enerji şokunun gübre piyasaları üzerinden küresel gıda sistemini vurduğunu belirterek, deniz taşımacılığındaki sigorta krizinin arzı durma noktasına getirdiğini vurguladı.
Torero, "Körfez ihracatının kaybı, hızlı ikamesi olmayan ani bir küresel açığa neden oluyor. Üstelik gübre için petrolde olduğu gibi stratejik uluslararası stoklar bulunmuyor." diye konuştu. Uzmanlar, bu durumun 2022'deki Ukrayna krizinden daha derin bir gıda şoku riski doğurduğuna dikkat çekiyor.
ABD'li Çiftçiler Alarm Verdi
Dünyanın en büyük gıda ihracatçısı ABD'de çiftçiler, ilkbahar ekim sezonuna ağır mali yükle giriyor. Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu (AFBF), motorin fiyatlarının galon başına 5 doları aşmasıyla, mısır ve tahıl üretiminde "felaket" bir zamanlamayla karşı karşıya kalındığı uyarısını yaptı.
AFBF Başkanı Zippy Duvall, geçen hafta ABD Başkanı Donald Trump'a yazdığı mektupta, tarım girdilerinin acilen "stratejik öncelik" ilan edilmesini istedi. Duvall, bu durumun sadece gıda güvenliği için bir tehdit olmakla kalmayacağını, aynı zamanda ABD ekonomisi genelinde enflasyonist baskılara katkıda bulunabileceğini belirtti.
Küresel gıda sistemini istikrara kavuşturmanın tek yolunun Hürmüz Boğazı'nın diplomasi yoluyla yeniden trafiğe açılması olduğu vurgulanırken, analistler mevcut krizin kısa vadede çözülmesinin zor olduğunu ifade ediyor.
