Dünya Bankası, İran'da süren savaşın petrol, metal ve diğer temel sanayi girdilerinin tedarik zincirlerini aksatmaya devam etmesi nedeniyle küresel emtia fiyatlarının bu yıl 2022'den bu yana en yüksek seviyeye ulaşabileceğini açıkladı. Washington merkezli kurumun yayımladığı son 'Emtia Piyasaları Görünümü' raporuna göre, emtia fiyat endeksinin 2026 yılı boyunca yaklaşık yüzde 16 artması bekleniyor. Bu artış, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin enerji piyasalarında yarattığı sarsıntıdan bu yana ilk yıllık yükseliş olacak.
İran savaşının etkileri
Şubat ayı sonunda başlayan İran merkezli çatışmaların etkisiyle özellikle enerji ve gübre fiyatlarında sert yükselişler yaşandı. Raporda, küresel deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasının, enerji ve emtia piyasalarında tarihi bir şok yarattığı vurgulandı. Dünya Bankası Başekonomisti Indermit Gill, savaşın küresel ekonomi üzerindeki etkilerini 'önce enerji fiyatlarında artış, ardından gıda maliyetlerinde yükseliş ve son olarak enflasyon baskısı' şeklinde kademeli bir dalga olarak değerlendirdi.
Petrol ve enerji fiyatları
Bankanın temel senaryosuna göre, en sert arz kesintilerinin Mayıs ayında sona ermesi beklenirken, enerji fiyat endeksinin yıl genelinde yaklaşık yüzde 24 artacağı öngörülüyor. Brent petrolün ortalama varil fiyatının ise 86 dolar seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor; bu rakam, yıl başındaki 60 dolarlık tahminin oldukça üzerinde. Çatışmaların etkisi sadece petrolle sınırlı kalmadı; doğal gaz ve gübre fiyatlarında da ciddi artışlar gözlemlendi.
Gübre ve gıda güvenliği
Dünya Bankası, gübre maliyetlerinin bu yıl yüzde 31 yükseleceğini tahmin ediyor. Bu durumun tarımsal üretimi olumsuz etkileyerek ilerleyen dönemde gıda fiyatlarını artırabileceği ve gıda güvenliğini zayıflatabileceği ifade ediliyor. Hürmüz Boğazı'nın kapanması, özellikle ithalata bağımlı ülkeler için kritik tedarik hatlarını keserken; yükselen yakıt ve lojistik maliyetleri de diğer temel ürünlerin fiyatlarını yukarı çekiyor.
Dünya Bankası, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde kalması halinde bu yıl yaklaşık 45 milyon kişinin daha ciddi gıda güvensizliği riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu. Gill, gelirlerinin büyük bölümünü gıda ve enerjiye harcayan düşük gelirli kesimlerin bu süreçten en fazla etkileneceğini belirterek, savaşın ekonomik kalkınma üzerindeki yıkıcı etkisine dikkat çekti.
