İran Savaşı 'Yeşil Altın'ı Vurdu: Antep Fıstığı Fiyatları Rekor Kırdı
İran'daki savaşın tedarik zincirlerini sarsması, Antep fıstığı fiyatlarını son sekiz yılın en yüksek seviyesine taşıdı. Mart ayında pound başına 4,57 dolara ulaşan fiyatlar, Mayıs 2018'den bu yana görülen en yüksek değer olarak kayıtlara geçti. Uzmanlar, bu durumun özellikle yaz aylarında dondurma sektörünü etkileyebileceğini belirtiyor.
Küresel Arz Daralıyor, Fiyatlar Tırmanıyor
Bloomberg'in haberine göre, dünyanın ikinci büyük fıstık üreticisi İran'daki çatışmalar, arzı ciddi şekilde baskıladı. Expana Markets analisti Nick Moss, savaş öncesinde de yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler nedeniyle zorluk yaşayan İran'ın fıstık ticaretinin, Şubat ayı sonunda patlak veren savaşla birlikte daha da kötüleştiğini açıkladı. Moss, "Bu durum, küresel pazarlara ulaştırılması giderek zorlaşan daha küçük bir fıstık havuzu yarattı" dedi.
Antep fıstığı, Türkiye'de tek başına tüketilmesinin yanı sıra dondurma, çikolata ve içecek sektöründe yaygın olarak kullanılıyor. Ancak İran'daki arz sıkıntıları, küresel tüketici talebinin hızla arttığı bir döneme denk gelerek fiyatları yukarı çekti. Expana'nın verilerine göre, fiyatlar 2023 sonundan itibaren geçen iki yılda yaklaşık yüzde 30 artış gösterdi.
Lojistik Hatları Aksıyor, Tedarik Zinciri Kırılıyor
Crown Point Ltd. yöneticisi Gyana Ranjan Das, savaşın ardından nakliye hatlarının Orta Doğu'ya yönelik yeni sevkiyat rezervasyonlarını iptal ettiğini ifade etti. Das, çatışmanın Hindistan'a yönelik fıstık sevkiyatları dahil tedarik zincirini aksattığını vurguladı. Hindistan, yılda yaklaşık 9 milyar dolarlık yenilebilir kuruyemiş ithalatı gerçekleştiriyor.
Askeri saldırıların İran'ın kuzeydoğusundaki fıstık bahçelerine zarar verip vermediği henüz netleşmese de, ticaretin önemli geçiş noktaları olan Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye'ye uzanan lojistik ve sevkiyat hatlarında ciddi aksamalar yaşandığı belirtiliyor.
Yaz Aylarında Dondurmada Fıstık Aroması Zayıflayabilir
Uzmanlar, çatışmanın uzaması halinde küresel pazarlara ulaşabilecek ürün miktarının daha da azalabileceği konusunda uyarıyor. Bu durum, doğrudan İran'dan alım yapmayan alıcılar için bile diğer pazarlardaki mevcut stoklara yönelik rekabeti artırabilir.
Arz sıkışıklığının devam etmesi durumunda gıda üreticilerinin şu seçeneklerle karşı karşıya kalabileceği öngörülüyor:
- Fiyat artışlarına gitmek
- Ürün reçetelerini değiştirmek
- Daha ucuz kuruyemiş alternatiflerine yönelmek
Sektörde maliyet nedeniyle bir kuruyemişin başka bir ürünle ikame edilmesi yaygın olsa da, Antep fıstığının ana bileşen olduğu ürünlerde bunun daha zor olacağı vurgulanıyor. Bu nedenle uzmanlar, yaz aylarında özellikle dondurma gibi ürünlerde 'yeşil altın' olarak anılan Antep fıstığı aromasının ya daha zayıf hissedilebileceği ya da bazı ürünlerden tamamen çıkarılabileceği görüşünü paylaşıyor.
ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre İran, küresel fıstık üretiminin yaklaşık beşte birini, ihracatın ise üçte birini gerçekleştiriyor. ABD ise üretimin yaklaşık yüzde 40'ını ve sevkiyatın yaklaşık yarısını karşılıyor. İki büyük üreticide yaşanan sorunların, küresel fıstık piyasasını derinden etkilemeye devam edeceği öngörülüyor.
