ABD-İran Geçici Ateşkesi Enerji Piyasalarında Düşüşe Yol Açtı
ABD ve İran arasında sağlanan iki haftalık geçici ateşkes kararı, küresel enerji piyasalarında fiyatların aşağı yönlü hareketlenmesine neden oldu. 28 Şubat'ta başlayan saldırıların altıncı haftasında duyurulan ateşkes, petrol, doğal gaz ve kömür fiyatlarında düşüş yaşanmasını sağladı. Ancak fiyatlar hala saldırı öncesi döneme göre yüksek seviyelerde seyrediyor.
Belirsizlikler ve İhlal İddiaları Piyasaları Etkiliyor
Ateşkese rağmen İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının devam etmesi ve İran'ın ateşkes ihlali açıklamaları, enerji piyasalarında belirsizliği koruyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerinin beklenen seviyenin oldukça altında kalması da piyasalarda etkili olmaya devam ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump, 8 Nisan'da saat 01.30 sularında ateşkesi kabul ettiklerini duyurdu. Trump, Hürmüz Boğazı'nın açılması şartıyla iki haftalık ateşkesi kabul ettiklerini, İran'dan 10 maddelik teklif aldıklarını ve bunun müzakere için uygulanabilir bir temel olduğunu belirtti.
İran yönetimi ise kendilerine yönelik saldırıların durması halinde saldırılarını durduracağını ifade etti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, İran silahlı kuvvetleriyle koordinasyon içinde Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişin iki hafta boyunca mümkün olacağını bildirdi.
Petrol Fiyatlarındaki Dalgalanma
Ateşkesin duyurulmasıyla birlikte Brent petrolün varili uluslararası vadeli piyasalarda 8 Nisan'da Türkiye saatiyle 03.00'te 100 doların altına inerek aşağı yönlü ivmelendi. Uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta 72,48 dolardan kapanmıştı.
Brent petrolün varil fiyatı, 10 Nisan'da önceki günün kapanışına göre yüzde 0,7 azalışla günü 95,2 dolardan kapattı. Brent petrolün vadeli varil fiyatı 10 Nisan'da saldırı öncesi seviyelere göre ise yüzde 31,3 arttı.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA), Hürmüz Boğazı'nda yaşanan aksaklıkların küresel enerji tedarikini olumsuz etkilemesini dikkate alarak, bu yıl için ortalama petrol fiyatı tahminini yukarı yönlü revize etti. Buna göre, Brent türü ham petrolün ortalama varil fiyatının 96 dolar seviyesinde olacağı öngörülüyor.
Doğal Gaz ve Kömür Piyasalarındaki Gelişmeler
Petrol sahaları ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminallerinde oluşan hasar ile boğazdaki kesintiler, küresel enerji tedarikinde büyük aksamalara neden oldu. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar'ın Ras Laffan tesislerindeki üretimi saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurması, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek riske yol açtı.
Avrupa gaz fiyatları, Orta Doğu'da ABD ve İran arasında geçici ateşkes yapılmasının ardından 8 Nisan'da 7 Nisan'daki kapanışa göre yüzde 17,5 gerileyerek güne 43,9 avroyla başladı. Doğal gaz fiyatları 10 Nisan Cuma günü önceki güne göre yüzde 5,5 azalarak 43,63 dolardan işlem gördü.
Kömür piyasasında da ABD ile İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları ve İran'ın misillemeleri süresince fiyatlar yükseldi. Geçici ateşkes kararı sonrası ton başına kömür fiyatları, saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 13,8 artışla 10 Nisan'da haftayı 134,9 dolardan tamamladı.
Hürmüz Boğazı'nın Kritik Önemi
Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin yapıldığı Hürmüz Boğazı, son haftalarda yaşanan gerilimler nedeniyle deniz güvenliği krizine sahne oldu. Küresel sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yüzde 20'sinin taşındığı bu kritik noktanın açılmasına yönelik beklentiler gaz fiyatlarının gerilemesini sağlarken, boğazın açılmasına rağmen ticaret akışının kısa sürede normale dönmesi beklenmiyor.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Said Hatibzade, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının ABD ile varılan ateşkesin ağır bir ihlali olduğunu vurgulayarak, "ABD, savaş ile ateşkes arasında bir seçim yapmalı." ifadesini kullandı.
