Körfez'de Derinleşen Enerji Krizi: Günlük Maliyet 2,3 Milyar Dolar Sınırını Aştı
Ortadoğu'da tırmanan çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, Körfez ülkelerinde çok büyük ekonomik kayıplara yol açtı. Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, yaptığı değerlendirmede, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt, Umman, Bahreyn ve Irak'ın enerji krizinden kaynaklı toplam kaybının günlük yaklaşık 2,3 milyar dolar seviyesinde olduğunun tahmin edildiğini açıkladı.
Petrol İhracatında Yüzde 60'tan Fazla Düşüş
Ortadoğu'da tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı'nın kapanması nedeniyle özellikle Körfez ülkelerinden yapılan petrol ihracatı, savaşın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 60'tan fazla azaldı. Bu durum, bölge ülkelerinin petrol ve doğalgaz gelirlerinde ciddi kayıplara neden oluyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sonrası Hürmüz Boğazı'nda trafiğin durma noktasına gelmesiyle Körfez ülkelerinin petrol ihracatı sekteye uğradı.
ABD ve İsrail'in İran'a saldırması ve İran'ın misillemeleri, Körfez ülkelerinde enerji üretimi, ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm başta olmak üzere birçok sektörde ciddi ekonomik yavaşlamaya yol açtı. Savaşın ilk 3 haftalık günlük bilançosu, bölge ekonomilerinde oluşan tahribatı net biçimde ortaya koydu.
Modern Tarihin En Büyük Petrol Arz Kesintisi
Körfez bölgesi, günlük yaklaşık 30 milyon varillik petrol üretimiyle dünya arzının yaklaşık üçte birini temsil ederken, aynı zamanda küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'na da ev sahipliği yapıyor. Küresel LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20'sini gerçekleştiren Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin doğalgaz sevkiyatları ile Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak gibi ülkelerin petrol ihracatının büyük bölümü bu güzergah üzerinden dünya pazarlarına açılıyor.
ABD-İsrail ve İran Savaşı'nın üçüncü haftasında Körfez ülkelerinin petrol ihracatı yüzde 60'tan fazla düşüşle günlük 25,1 milyon varilden 9,7 milyon varile geriledi. Yaklaşık 15 milyon varillik kesinti, modern tarihteki en büyük petrol arz kesintilerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Ülke Bazında Günlük Kayıplar
TESPAM Başkanı Oğuzhan Akyener, ülkelerin yıllık petrol ve doğalgaz gelirlerine bakıldığında, Suudi Arabistan'ın 230 milyar dolar ile ilk sırada yer aldığını belirterek, şu bilgileri verdi:
- Suudi Arabistan: Devlet gelirinin yüzde 60'ını petrol gelirleri oluşturuyor. Son iki haftada yaşanan gelişmelerle günlük kaybı 1 milyar dolara yaklaştı.
- Birleşik Arap Emirlikleri: Günlük 3 milyon varil petrol üretimi bulunuyor. Gelirlerinin yaklaşık yüzde 60'ı petrol ve doğalgazdan geliyor. Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle günlük kaybı 350 milyon dolar olarak hesaplanıyor.
- Katar: Gelirlerinin yüzde 80'i doğalgaz ihracatından geliyor. Son dönemdeki olaylar Katar ekonomisine günlük 300 milyon dolar kayıp olarak yansıyor.
- Kuveyt: Günlük 2,8 milyon varil petrol üretim kapasitesi bulunuyor. Ülke ekonomisinin yaklaşık yüzde 85'ini petrol gelirleri oluşturuyor. Kaybı günlük 200 milyon dolara yaklaşıyor.
- Irak: Petrol ihracatının yüzde 94'ünden fazlası bu boğazdan geçiyor. Petrol üretimi, söz konusu dönemde günlük 4,2 milyon varilden yaklaşık 1,2 milyon varile geriledi. Ekonomik kaybı günlük 300 milyon dolar olarak hesaplanıyor.
Boru Hatlarıyla Alternatif Arayışlar
Basra Körfezi'ni Hint Okyanusu'na bağlayan dar bir deniz yolu olan Hürmüz Boğazı, enerji ticareti açısından stratejik bir "boğaz noktası" olarak değerlendiriliyor. Körfez ülkelerinden Katar, Kuveyt, Bahreyn yüzde 100'e yakın Hürmüz Boğazı'na bağımlı durumda bulunuyor. Irak, Suudi Arabistan, BAE ve İran ise boru hatlarıyla ihracatlarının bir kısmını boğazı kullanmadan yapabiliyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki kayıplarını boru hatlarıyla telafi etmeye çalışan Suudi Arabistan, ülkenin doğusundan batısına uzanan günlük 5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'na yöneliyor. Birleşik Arap Emirlikleri ise ülkenin başkenti Abu Dabi'den Umman Denizi kıyısındaki Füceyre'ye uzanan ve günlük 1,5 milyon varil petrol taşıyan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı'na başvuruyor. Irak ise Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'ndan dünyaya açılabiliyor.
Bu stratejik geçitten ham petrol ve petrol ürünleri ticaretinin durma noktasına gelmesi, petrol piyasalarında arz endişelerini derinleştirirken fiyatlarda da sert yükselişlere yol açıyor. Bu süreçte petrol fiyatlarının kısa sürede varil başına 100 doları aşmasının ardından, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkeler toplam 400 milyon varillik acil durum petrol stokunu piyasaya sunma konusunda anlaşmaya vardı.
