Kayıt Dışı İstihdamın Tamamen Kayda Alınması Emekli Aylıklarına %31 Zam İmkanı Sağlıyor
Türkiye'de kayıt dışı istihdamın tamamen kayıt altına alınması durumunda, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) bütçesinden ve devlet hazinesinden tek kuruş harcanmadan emekli aylıklarına ilave yüzde 31 oranında zam yapılmasının mümkün olacağı açıklandı. Bu çarpıcı veri, kayıt dışı ekonominin sosyal güvenlik sistemine olan olumsuz etkilerini bir kez daha gözler önüne seriyor.
Kayıt Dışı İstihdam Oranlarında Önemli Düşüş Yaşandı
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, kayıt dışı istihdam oranı 1995 yılında yüzde 55,6 seviyesindeyken, 2025 yılına gelindiğinde bu oran yüzde 24,6'ya kadar gerilemiş durumda. Bu düşüşe rağmen, hala önemli sayıda çalışan kayıt dışı olarak istihdam ediliyor. 2025 yılının son çeyreğinde toplam 8 milyon 37 bin kişi kayıt dışı çalışırken, bu kişilerin 4 milyon 492 bini tarım dışı sektörlerde faaliyet gösteriyor.
Tarım Dışı Sektörlerdeki Kayıt Dışılık Sosyal Güvenliği Tehdit Ediyor
Tarım dışı sektörlerdeki kayıt dışı istihdamın 2025 yılı itibarıyla yüzde 15,9 seviyesinde olduğu belirlendi. Bu sektörlerde kayıt dışı çalışanların tamamının kayda alınması durumunda, 2026 yılında SGK ve devlet hazinesine yaklaşık 1,5 trilyon lira ek vergi ve prim geliri sağlanabileceği hesaplanıyor. Bu durum, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşıyor.
Kayıt Dışı İstihdamın Üç Temel Mağduru Bulunuyor
Kayıt dışı istihdamın en büyük mağdurlarından biri, bizzat kayıt dışı çalışanların kendisi oluyor. Bu kişiler sosyal güvenceden yoksun kalarak, yaşlılıklarında emekli aylığı alma imkanından mahrum kalıyor veya düşük aylıklarla yetinmek zorunda kalıyor. İkinci mağdur grubu ise kayıtlı çalışan işverenler. Kayıt dışı istihdam, haksız rekabete yol açarak piyasa dengesini bozuyor. Üçüncü mağdur ise SGK ve devlet hazinesi olarak öne çıkıyor.
Asgari Ücret Üzerinden Hesaplanan Yıllık Maliyet 654,3 Milyar TL
Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı istihdam edilenlerin tamamının asgari ücretli çalışan olarak kayda alınması durumunda, SGK'nın 2026 yılında aylık 54,5 milyar lira, yıllık ise 654,3 milyar lira ilave prim geliri elde edebileceği tahmin ediliyor. Bu rakamlar, kayıt dışılığın sosyal güvenlik sistemine ne denli büyük bir yük oluşturduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Ortalama Ücret Üzerinden Hesaplanan Yıllık Maliyet 1,5 Trilyon TL'yi Aşıyor
2025 yılında özel sektörde çalışanlar için SGK'ya bildirilen prime esas aylık ortalama kazancın 48.194,40 TL olduğu dikkate alındığında, tarım dışı sektörlerde kayıt dışı çalışan tüm işçiler için vergi ve prim tutarının aylık 129,1 milyar TL, yıllık ise 1 trilyon 549,4 milyar liraya ulaşacağı hesaplanıyor. Bu devasa rakam, kayıt dışı istihdamın ekonomiye verdiği zararın boyutunu gözler önüne seriyor.
Aktif-Pasif Dengesine Olumlu Katkı Sağlanacak
Kasım ayı itibarıyla 26,3 milyon aktif sigortalıya karşılık dosya bazında 16,2 milyon pasif sigortalı bulunuyor. Aktif çalışan sigortalı kişi başına emekli aylığı alanları gösteren aktif/pasif oranı 1,63 düzeyinde seyrediyor. Tarım dışı sektörlerde çalışanların tamamının sigortalı çalışmaya başlaması durumunda bu oranın 1,75'e yükseleceği ve sosyal güvenlik sisteminin daha sağlıklı işlemesine katkı sağlayacağı belirtiliyor.
Sonuç olarak, kayıt dışı istihdamın tamamen kayıt altına alınması, sadece çalışanların sosyal güvenliğini sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda emekli aylıklarının artırılmasına da önemli bir kaynak yaratacak. Bu durum, sosyal devlet anlayışının güçlenmesi ve ekonomik dengelerin korunması açısından büyük önem taşıyor.
