TCMB'den Eşel Mobil Analizi: Enflasyona Etkileri Açıklandı
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), blog sayfasında yayımlanan yeni bir analizle akaryakıt fiyatlarındaki eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki olası etkilerini detaylı bir şekilde inceledi. "Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri" başlıklı analiz, TCMB ekonomistleri Mert Gökcü ve Eren Sezer tarafından kaleme alındı.
Jeopolitik Gelişmeler ve Mekanizmanın Devreye Girişi
Analizde, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sonrasında Mart 2026'da yürürlüğe giren eşel mobil sisteminin, uluslararası petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş karşısında bir dengeleyici rol üstlendiği vurgulandı. 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile devreye alınan sistem, akaryakıt ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarında değişikliğe gidilmesini sağladı.
Eşel Mobil Nasıl Çalışıyor?
Eşel mobil mekanizması, akaryakıt fiyatlarının ürün fiyatı, toptancı-dağıtıcı-bayi marjları, EPDK gelir payı ve vergilerin toplamından oluştuğu bir yapıda işliyor. Sistem, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını vergi ayarlamaları aracılığıyla kısmen dengeleyerek fiyat oynaklığını azaltmayı hedefliyor. Benzin, motorin veya LPG'de ürün fiyatlarının arttığı dönemlerde vergi bileşeninde indirime gidilerek nihai akaryakıt fiyatlarındaki artışlar sınırlanabiliyor.
Enflasyon Üzerindeki Doğrudan ve Dolaylı Etkiler
TCMB analizine göre, akaryakıt harcamaları 2026 yılında tüketici sepetinde yüzde 3,21'lik bir paya sahip. Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar, tüketici enflasyonunu bu pay kanalıyla doğrudan etkilerken, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda başta olmak üzere birçok sektöre maliyetler kanalıyla dolaylı olarak yansıyor. Ayrıca, kamuoyu görünürlüğü yüksek olan akaryakıt fiyatlarındaki ani hareketler, beklenti oluşumu ve fiyatlama davranışları açısından da kritik bir rol oynuyor.
Petrol Fiyatı Artışlarının Enflasyona Yansıması
Analizde, Brent petrol fiyatında yüzde 10'luk bir artışın tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda doğrudan ve dolaylı etkiler kanalıyla nihai olarak 1 puan artırdığı belirtildi. Toplam etkinin ise 24 ay içerisinde yaklaşık 1,2 puan olarak hesaplandığı ifade edildi. Bu bulgular, enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların enflasyon üzerindeki uzun vadeli etkisini gözler önüne seriyor.
Eşel Mobilin Düşürücü Etkisi ve Senaryolar
TCMB analizi, eşel mobil uygulamasının enflasyondaki doğrudan ve dolaylı artışların 1,3 yüzde puan daha düşük, bir başka ifadeyle yüzde 0,6 olarak gerçekleşmesini sağladığını ortaya koydu. Eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisi, Brent petrol fiyatının ortalama 90 ABD doları olduğu durumda 3,7 yüzde puana kadar çıkabiliyor.
Analizde ele alınan senaryolara göre:
- Ortalama Brent petrol fiyatının 70 ABD doları olduğu ve eşel mobil uygulamasının olmadığı durumda, 12 aylık bir dönem sonunda yıllık enflasyon tahmini 1,9 puan yukarı yönlü etkileniyor.
- Eşel mobil sistemi sayesinde bu artış önemli ölçüde sınırlandırılabiliyor.
Dezenflasyon Sürecine Katkı
TCMB, analizin sonuç bölümünde, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan ve para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kalan uluslararası enerji fiyat gelişmelerinin enflasyona yansımasının, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılabildiğini vurguladı. Bu yönüyle, söz konusu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağı değerlendirmesinde bulunuldu.
Özetle, TCMB'nin bu kapsamlı analizi, eşel mobil sisteminin enflasyonla mücadelede önemli bir araç olarak işlev görebileceğini ve petrol fiyatlarındaki volatilite karşısında fiyat istikrarını destekleyebileceğini gösteriyor.
