Türk yaş meyve ve sebze sektörü, son 22 yılda üretimdeki artışı ihracat başarısına dönüştürerek dikkat çekici bir sıçrama gerçekleştirdi. 2002 yılında 1 milyon 337 bin ton olan yaş meyve sebze ihracatı, 2024 yılı sonunda yüzde 175'lik artışla 3 milyon 669 bin tona ulaştı.
2002 yılında 434 milyon dolar olan yaş meyve sebze ihracatı 2024'te 3,4 milyar dolara, geçtiğimiz yıl ise 3,7 milyar dolara yükseldi. Aynı dönemde üretim yüzde 50 büyürken, ihracattaki artış üretimin çok üzerine çıkarak sektörün dünya pazarlarındaki ağırlığını artırdı.
20 temel üründe katma değer yarışı
Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği'nin TÜİK verilerinden yaptığı çalışmaya göre, Türkiye'nin yaş meyve ve sebze üretiminin omurgasını oluşturan 20 üründe son 22 yılda önemli bir dönüşüm yaşandı. Üretim 34 milyon 292 bin tondan 51 milyon 560 bin tona yükselirken, sektör yalnızca daha fazla üretmekle kalmadı, ürünlerini daha fazla ülkeye ve daha yüksek katma değerle ulaştırmayı başardı.
Tarladaki bereket dünyaya taşındı
2002 yılında üretilen yaş meyve ve sebzelerin yalnızca yüzde 3,8'i ihraç edilirken, 2024 yılında bu oran yüzde 7,1'e çıktı. Başka bir ifadeyle Türkiye, tarladaki bereketi giderek daha fazla dış pazarlara taşımaya başladı. Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Cengiz Balık, 2002-2024 döneminde üretimin yaklaşık yüzde 50 arttığını, buna karşılık ihracatın yüzde 175'in üzerinde büyüdüğünü belirterek, Türk yaş meyve sebze sektörünün küresel pazarlarda güçlü bir oyuncu haline geldiğini söyledi. Balık, 2025 yılında 3 milyar 704 milyon dolarlık ihracata ulaşıldığını, 2026 hedefinin ise 4,5 milyar doları aşmak olduğunu ifade etti.
Mandalina ihracatın lokomotifi oldu
Sektörün ihracat hikâyesinde başrolü mandalina üstlendi. 2002 yılında 247 bin ton olan mandalina ihracatı, 2024'te 702 bin tona yükseldi, 2025'te ise 1 milyon ton sınırına dayandı. Yaklaşık dört katlık artış sayesinde mandalina tek başına 913 milyon dolarlık döviz geliri sağladı. Üretilen her iki mandalinadan biri ise dış pazarlara gönderildi.
Elmada 22 katlık sıçrama
Elma da son yılların en dikkat çekici başarı öykülerinden birine imza attı. Üretim iki katına çıkarak 4 milyon 420 bin tona ulaşırken, ihracat miktarı 14 bin tondan 315 bin tona yükseldi. Böylece elma ihracatı miktar bazında 22 kat büyüdü ve 190 milyon dolarlık gelir yarattı. Bir dönem ihracat listelerinde yer almayan incir, kivi, çilek ve muz ise bugün sektörün yeni yıldızları arasında bulunuyor. Özellikle çilek ve kivide yaşanan sıçrama dikkat çekiyor. Son 22 yılda çilek ihracatı 400 katın, kivi ihracatı ise 401 katın üzerinde arttı.
Ürünün değeri de arttı
Sektör yalnızca miktarda değil, katma değerde de önemli mesafe aldı. Kilogram başına ortalama ihracat değeri 2002 yılında 58 sent seviyesindeyken, 2024 sonunda 1,28 dolara yükseldi. Böylece Türk ürünleri dünya pazarlarında daha yüksek fiyatla alıcı bulmaya başladı.
İklim krizi uyarı veriyor
Başarı tablosuna rağmen sektörün önünde önemli riskler de bulunuyor. Don, kuraklık, aşırı sıcaklıklar ve düzensiz yağışların etkisiyle 2025 yılında üretim yüzde 14 gerileyerek 44 milyon 350 bin tona düştü. Sektör temsilcileri, üretimde sürdürülebilirliğin korunması için modern sulama sistemleri, su verimliliği ve iklim dirençli tarım uygulamalarının daha da önem kazanacağına dikkat çekiyor.
