Türkiye'de Kadın İstihdam Oranı Avrupa'nın Oldukça Gerisinde
Türkiye'de kadın istihdam oranı %32,5 düzeyinde seyrederken, bu rakam Avrupa Birliği ülkelerinde %70,8'e ulaşıyor. Erkeklerde ise Türkiye'de istihdam oranı %66,9 iken, AB'de %80,8 olarak kaydediliyor. Bu veriler, Türkiye'nin kadın işgücünden yeterince yararlanamadığını ve Avrupa'nın yarısının bile altında kaldığını gözler önüne seriyor.
Eğitimde Cinsiyet Dağılımı ve İstihdama Etkisi
Yaşı 25 üzeri kadınlarda ortalama eğitim süresi 2011'de 6,4 yıl iken 2024'te 8,8 yıla yükseldi. Erkeklerde ise bu süre 8,3 yıldan 10,2 yıla çıktı. 2024 itibarıyla 25 yaş üzeri nüfusta lise ve dengi okul mezunlarının oranı kadınlarda %19,6, erkeklerde %28,2 olarak gerçekleşti. Yükseköğretim mezunlarının oranı ise kadınlarda %23,6, erkeklerde %26,8 seviyesinde.
Kreş Zorunluluğu ve Kadın Çalışanlar
Kadın istihdam oranının düşük kalmasında, doğum nedeniyle çalışmaya ara verenlerin iş hayatına dönmekte zorlanması ve güvenilir kreş hizmetlerinden yoksun olmaları önemli faktörler arasında yer alıyor. Bu bağlamda, 150 ve daha fazla kadın personeli bulunan iş yerlerinin kreş açma yükümlülüğü bulunuyor. İşverenler bu yükümlülüğü yerine getirmezse, 0-6 yaş arasında çocuğu bulunan kadın işçi iş akdini haklı fesih yaparak kıdem tazminatını alıp işten ayrılabiliyor.
Hamile Çalışanların Hakları ve Yasaklar
Kanun, hamile işçinin işten çıkartılmasını yasaklıyor. Ancak işçinin hamileliğini gizlemesi, işveren açısından haklı işten çıkarma sebebi olabiliyor. Hamile olduğuna dair rapor alarak işverene sunan işçinin çalışma koşullarının durumuna uygun şekilde değiştirilmesi, gerekirse daha hafif işte çalıştırılması gerekiyor. Hamile kadınlar doğuma kadar geçen sürede 20.00 - 06.00 saatleri arasında çalışmaya zorlanamıyor ve çalışma sürelerinin yarısından fazlası bu saatlere denk gelen gece vardiyalarında çalıştırılamıyorlar.
Doğum İzni ve Yarım Çalışma Hakları
Kadın işçiler bugüne kadar doğumdan önce ve sonra 8'er hafta analık izni kullanıyordu. TBMM gündeminde bulunan ve yasalaşması beklenen kanun teklifi ile doğumdan sonraki analık izni 8 hafta daha artarak toplam izin süresi 24 haftaya çıkacak. Analık izninin bitiminden itibaren, çocuğun hayatta olması şartıyla kadın işçi ve memurlara istekleri halinde yarım çalışma izni veriliyor. Kadın çalışanlar, birinci doğumda 2 ay, ikinci doğumda 4 ay, sonraki doğumlarda ise 6 ay süreyle yarım gün çalışabiliyorlar.
Evlenen Kadın İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı
Kanuna göre, haklı bir sebep olmadan kendi isteğiyle işten ayrılanlar istisnalar dışında kıdem tazminatı alamıyorlar. Buna karşılık, evlenen kadın işçiler resmi nikâh tarihinden itibaren bir yıl içinde işten ayrılmaları halinde kıdem tazminatı alabiliyorlar.
Süt İzni ve Ücretsiz İzin Hakları
Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde 1,5 saat süt izni veriliyor. Kadın memurlara ise analık izin süresinin bitiminden itibaren ilk altı ayda günde 3 saat, ikinci altı ayda günde 1,5 saat süt izni kullandırılıyor. Doğum yapan memur, talep ederse 16 (teklifin yasalaşmasından sonra 24) haftalık analık izninin veya 6 aya kadar olan yarım çalışma döneminin bitiminden itibaren 24 aya kadar ücretsiz izin kullanabiliyor.
Doğum Borçlanması ve Engelli Çocuk Annelerine Erken Emeklilik
İşçi, memur, esnaf statüsündeki kadınlar, doğumdan sonra boşta geçen sürelerinin 2 yıla kadar kısmı için borçlanma yapabiliyor. Borçlanma hakkı, 3 çocuğa kadar kullanılabiliyor. Başkasının bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan annelerin ise 1 Ekim 2008 tarihinden sonraki sigortalı çalışma sürelerine %25 oranında ilave ediliyor ve bu süreler emeklilik yaş haddinden de indiriliyor.
