Borçlar Kanunu'na Tabi İşçilerin Kıdem Tazminatı Hakkı Bulunmuyor
İş hukukunda çalışanların hakları, tabi oldukları kanunlara göre farklılık gösteriyor. Türkiye'de işçiler genellikle 4857 Sayılı İş Kanunu, 5953 Sayılı Basın İş Kanunu veya 854 Sayılı Deniz İş Kanunu kapsamında değerlendiriliyor. Ancak bu üç kanunun dışında kalan işçiler için Türk Borçlar Kanunu hükümleri geçerli oluyor.
Hangi İşçiler Borçlar Kanunu'na Tabi?
Borçlar Kanunu'na tabi olan işçiler arasında temizlikçiler, çocuk bakıcıları, bahçıvanlar, ev hizmetlileri, çıraklar, sporcular ve rehabilite edilenler bulunuyor. Ayrıca, deniz ve hava taşıma işlerinde çalışanlar, elli ve daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işletmelerindeki çalışanlar ile bir ailenin üyeleri ve üçüncü dereceye kadar hısımları arasında dışarıdan başka biri katılmayarak yapılan işlerde çalışanlar da bu kapsamda yer alıyor.
Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu uyarınca üç kişinin çalıştığı işyerlerindeki işçiler de Borçlar Kanunu'na tabi olarak değerlendiriliyor. Ancak, işyerinde esnafın kendisi dahil dört veya daha fazla kişi çalışıyorsa, bu durumda işçilerin tamamı İş Kanunu hükümlerine tabi oluyor.
Kıdem Tazminatı Yerine Başka Haklar
Borçlar Kanunu'na tabi işçilerin en önemli dezavantajı, kıdem tazminatı hakkına sahip olmamaları. İş Kanunu, Basın İş Kanunu ve Deniz İş Kanunu kapsamındaki işçiler kıdem tazminatı alabilirken, Borçlar Kanunu'na tabi işçiler bu haktan yararlanamıyor. Bunun yerine, haksız fesih ve kötü niyet tazminatı gibi haklara sahipler.
İşveren, Borçlar Kanunu'na tabi belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı sebep olmaksızın feshederse, işçi ihbar süresi tutarında tazminat isteyebiliyor. Belirli süreli sözleşmenin haksız feshinde ise işçi, sözleşmenin kalan süresine ait ücret tutarında tazminat talep edebiliyor. Ayrıca, işverenin kötü niyetle hareket etmesi durumunda, ihbar süresine ait ücretin üç katı tutarında tazminat ödemesi gerekebiliyor.
İhbar Tazminatı ve Yıllık İzin Farkları
Borçlar Kanunu'na tabi işçilerin ihbar tazminatı hakları da İş Kanunu'na tabi işçilerden farklılık gösteriyor. İhbar süreleri, çalışma süresine göre değişiklik gösteriyor. Örneğin, bir yıla kadar çalışmış işçilerde ihbar süresi iki hafta, bir yıldan beş yıla kadar süren işçilerde dört hafta, beş yıldan fazla süren işçilerde ise altı hafta olarak belirlenmiş durumda.
Yıllık ücretli izin konusunda da farklar bulunuyor. Borçlar Kanunu'na tabi çalışanlar, en az bir yıl hizmetleri varsa yılda iki hafta ücretli izin hakkına sahipler. On sekiz yaşından küçük veya elli yaşından büyük işçiler ise en az üç hafta ücretli izin kullanabiliyor. Ancak, İş Kanunu'na tabi işçilerin yıllık izin süreleri on dört günden başlayıp yirmi altı güne kadar çıkabiliyor ve hafta sonlarını birleştirerek daha uzun süre izin yapma imkanına sahipler.
Ölüm Durumunda Haklar
İş Kanunu'na tabi işçinin ölümü halinde, hak kazanmış olduğu kıdem tazminatı mirasçılarına ödeniyor. Türk Borçlar Kanunu'na tabi işçiyi çalıştıran işveren ise işçinin ölümü halinde sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere bir aylık çıplak ücret tutarında ölüm tazminatı ödüyor. İşçinin çalışma süresi beş yıldan fazla ise ölüm tazminatı iki aylık ücret tutarında oluyor.
Bu nedenle, işçilerin hangi kanuna tabi olduklarını bilmeleri ve haklarını doğru şekilde talep etmeleri büyük önem taşıyor. Özellikle Borçlar Kanunu'na tabi işçiler, kıdem tazminatı hakkı olmamasına rağmen, haksız fesih ve kötü niyet tazminatı gibi diğer haklarını kullanarak mağduriyetlerini en aza indirebilirler.
