Ayasofya'da Ramazan: Tarihin İzlerini Taşıyan İbadet ve Gelenekler
Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nin duvarları, asırlar boyunca bu kutsal mekanda ibadet eden Müslümanların dualarını, samimi niyetlerini ve ruhani izlerini taşımaya devam ediyor. Ramazan ayına kavuşan inananlar için Ayasofya'da namaz kılmak ve dua etmek, her dönemde büyük bir huşu ve manevi derinlik kaynağı olarak öne çıkıyor.
Kadir Gecesi'nin Mistik Atmosferi
Ramazan ayında Ayasofya'nın muhteşem kubbesi altında secdeye varmak, Müslümanlar için unutulmaz bir kavuşma anlamı taşır. Burada eda edilen dualar, ibadetler ve namazlar, insanı hem geçmişle hem de gelecekle güçlü bir bağ kurmaya yönlendirir. İşte bu sebeplerle, Ayasofya'nın eşsiz atmosferinde Ramazan boyunca gerçekleştirilen tüm dini ritüeller, inananların ruhlarını derin bir teslimiyet içinde besler ve özel bir anlam kazanır.
Osmanlı dönemi boyunca, Ayasofya Camii'nde Ramazan ayının vazgeçilmezleri arasında teravih namazları kılınması ve mevlidlerin okunması yer alırdı. Özellikle Kadir Gecesi'ni Ayasofya'da ibadetle geçirmek, Müslümanların büyük önem atfettiği bir konuydu. Evliya Çelebi'nin 1636 yılı Ramazan ayına dair aktardığı bilgilere göre, Kadir Gecesi'nde Büyük Ayasofya'da her sene üç gece boyunca ibadet edilir ve binlerce kişi bu kutsal mekanda toplanırdı.
Binlerce Kandille Aydınlanan Kubbe
Tarihi kayıtlarda, Kadir Gecesi'nde Ayasofya'nın kubbesinin daire şeklinde dizilmiş kandillerle aydınlatıldığı detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Yanan binlerce kandilin ışığı, camiyi mistik bir hale büründürür ve manevi bir atmosfer yaratırdı. Halkın yanı sıra devlet erkânı ve padişahlar da Ramazan aylarında ve Kadir Geceleri'nde mutlaka Ayasofya'da bulunmak isterlerdi.
Fatih Sultan Mehmed'le başlamak üzere, Osmanlı padişahlarının Kadir Gecesi teravih namazını Ayasofya Camii'nde kılmaları köklü bir gelenek haline gelmişti. 1829 Ramazan'ında yaşanan bir olay, bu geleneğin ne kadar önemsendiğini gözler önüne serer. O dönemde, her sene Kadir Gecesi padişahın Ayasofya'da namaz kılması alışılagelmiş bir uygulamaydı.
Padişahın Kararlılığı: "Terk Etmek Münasip Olmaz"
Rami Çiftliği Kışlasında bulunan 2. Mahmud'a, o seneki Kadir Gecesi için Ayasofya Camii'ne teşrif edip etmeyeceği soruldu. Kendisine, Kadir Gecesi'ni Ayasofya'da icra etmenin zahmetli olacağı, daha yakın konumdaki Eyüp Sultan Camii'nde yapılmasının ise kaldırımların uygunsuzluğu nedeniyle sıkıntılı olacağı hatırlatıldı. Bu senenin terkinde bir sakınca olup olmadığı Şeyhülislam Efendi'ye danışıldı.
Şeyhülislam, söz konusu namazın camilerde cemaatle edasının bidat olduğunu, dolayısıyla terkinde bir beis bulunmadığını bildirdi. Ancak padişah, halkın uzun zamandır padişahları Kadir Gecesi'nde camilerde gördüğünü ve bu usule alıştıklarını vurguladı. Aynı zamanda padişahların da bu vesileyle camileri ziyaret etmiş olduğunu belirterek, Kadir Gecesi'nin edasını terk etmeyi münasip görmediğini, yalnızca teravih namazını eda edip camiden ayrılacağını ifade etti.
Hırka-i Şerif Ziyaretleri ve Geleneksel Uygulamalar
Ayasofya Camii, her yıl Ramazan ayının 15'inde hırka-i şerif ziyareti vesilesiyle de bir araya gelinen önemli mekanlardan biriydi. Ziyaret günü Şeyhülislam Bâb-ı Âli'ye gelir, sadrazam ve diğer devlet erkanı ile birlikte öğle namazından önce Ayasofya Camii'nde toplanırlardı. Burada öğle namazını eda ettikten sonra, padişah ve tüm davetliler hırka-i şerif odasına geçerlerdi.
Birinci ve ikinci imam efendiler, hırka-i şerifin muhafaza edildiği sandığın önünde bir miktar Kur'an okurlardı. Kur'an okunmasının ardından padişah bizzat sandığı açar ve hırka-i şerife yüz sürülmesine izin verirdi. Bu kutsal işlem tamamlandıktan sonra padişah dönüş için izin verir ve herkes dışarı çıkardı. Hırka-i şerif ziyaret gününde yeniçeri ve diğer ocak erlerine baklava dağıtmak da yerleşik bir gelenek haline gelmişti.
Tarihi Tasvirler ve Edebi Yansımalar
Fransız yazar Paul Horigo'nun "Rus Ateşi" isimli romanında, Birinci Dünya Savaşı'nı takip eden işgal yılları ramazanlarından birinde, Ayasofya Camii'nde geçen bir Kadir Gecesi tasviri dikkat çeker. Horigo, şu ifadeleri kullanır: "Ayasofya'nın Kadir gecesi son derece ulvi bir manzaradır; senenin en büyük Müslüman duası orada olur. Camiin büyük meydanındaki cemaat ile, yukarıdaki seyircilerin vaziyeti tam tezat teşkil eyliyordu. Aşağıdaki cemaat kalbindeki emelini ve duasını daha yukarı gönderiyor, o seyircilerle hiç meşgul olmuyordu."
Bu tarihi izler ve anlatılar, Ayasofya'nın sadece mimari bir şaheser olmadığını, aynı zamanda Müslümanların manevi hayatında derin izler bırakan bir ibadet merkezi olduğunu gösteriyor. Ramazan ayı boyunca yaşanan bu kutsal anlar, geçmişle bugün arasında köprü kurmaya devam ediyor.
