Bursa'nın İznik ilçesinde yürütülen arkeolojik çalışmalarda, göl kıyısındaki bazilikadan önce aynı alanda inşa edilen ve Hristiyanlık tarihinin dönüm noktalarından Birinci Konsil'in yapıldığı Aziz Neophytos Kilisesi'ne ait duvar ve zemin döşemesi kalıntıları ile bir sütun kaidesi gün yüzüne çıkarıldı.
Kazılar 11. Yılında Uluslararası Ekiple Devam Ediyor
Kültür ve Turizm Bakanlığının izni ve Bursa Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle 2015'te başlatılan arkeolojik kazı ve araştırmalar, Bursa Uludağ Üniversitesi (BUÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin başkanlığında sürüyor. Ekip, Amerikan Arkeoloji Enstitüsünce 2014'te dünya çapındaki en önemli 10 keşiften biri seçilen bazilika hakkında önemli bilgilere ulaştı.
Prof. Dr. Şahin, çalışmaların 11. yılında antropologlar, restoratörler, arkeologlar ve sanat tarihçilerinden oluşan ekiple aralıksız devam ettiğini belirtti. Bu sezon ekibi uluslararası hale getirdiklerini ifade eden Şahin, "Calabria Üniversitesinden ve Catanzaro Magna Graecia Üniversitesinden, İtalya'dan ekibimize katılan bir grup var. Onlarla ortak çalışma yürütüyoruz" dedi.
Küçük Kilisenin Zemin Döşemesi Dışarıda da Devam Ediyor
Kazı sezonu başlar başlamaz Birinci Konsil'in yapıldığı küçük kiliseyi arama çalışmalarına hız verdiklerini anlatan Şahin, şöyle konuştu: "Daha önce prothesis (kutsal eşyaların saklandığı yer) odasında zemin döşemesi olduğunu düşündüğümüz bir kaplama vardı. Bunun kilisenin dışında devam edip etmediğini bilemiyorduk. Bu senenin kazı programında en önemli sorumuz buydu. Bunun için prothesis odasının doğusunda, beden duvarının dışında bir kazı çalışması başlattık ve ilk haftanın sonucunda beklediğimiz gibi zemin döşemesinin mevcut kilisenin dışında devam ettiğini gördük. Bu da bize kilisenin birinci evresinin olduğunu, büyük ihtimalle Neophytos Kilisesi'nin şu anda mevcut bulunan kilisenin altında olduğunu gösteriyor."
Şahin, tahmin ettikleri gibi zemin döşemesinden yola çıkarak, 368 depreminde yıkılan Aziz Neophytos Kilisesi'nin üzerine, Birinci Konsil'e katılan din adamlarının anısına 380 yılı sonrası inşa edilen Kutsal Pederler Kilisesi'nin kesin olarak burada olduğunu bu yıl itibarıyla söyleyebildiklerini ifade etti.
Altın Yüzük ve Yüksük Buluntuları Emevi Varlığını Kanıtlıyor
Kazı çalışmaları sırasında bir altın yüzük ve bir yüksük bulunduğunu belirten Şahin, altın yüzükte hurma ağacı ve kılıç bezemesi olduğunu anlattı. Yüksük ve yüzüğün benzer örneklerinin Emeviler ve Abbasiler dönemlerinde görüldüğünü dile getiren Şahin, şunları söyledi: "Bunların burada bulunmuş olması araştırmalarımız ve hipotezlerimiz açısından çok önemliydi. Emeviler'in 729 yılında İznik'i kuşattığını, İstanbul'u fethetmeden önce stratejik olarak İznik'in alınmasını hedeflediğini, 6 ay süren kuşatma esnasında İznik'in fethedilemediğini ama Emevi emirinin Kutsal Pederler Kilisesi'ne girdiğini biliyoruz. Bu da bize Kutsal Pederler Kilisesi'nin İznik içerisinde değil, sur duvarlarının dışında olduğunu göstermektedir. Bulduğumuz yüksük ve yüzük üzerinde yapmış olduğumuz ilk değerlendirmeler, Emeviler'in bulunduğumuz kiliseyi ziyaret ettiklerini göstermesi açısından çok önemli. Taşlar artık yavaş yavaş yerine oturuyor."
Eusebius'un Tarifiyle Örtüşen Küçük Kilise
Birinci Konsil'e katılan din adamı Caesarealı Eusebius'un, Vita Constantini adlı eserinde Birinci Konsil'den bahsederken "Birinci Konsil, ibadet evi ya da küçük bir kilisede toplandı. Kilise o kadar küçüktü ki bu kadar din adamı bu kiliseye nasıl sığdı? Bu da Tanrı'nın büyük bir mucizesi" ifadelerini kullandığını aktaran Şahin, "Bu sene yaptığımız kazılarda, ilk olarak temellerini, zemin kaplamasını bulduğumuz yapının tahmin ettiğimiz gibi Aziz Neophytos Kilisesi'ne, Eusebius'un bahsettiği küçük kiliseye ait olduğunu rahat bir şekilde söyleyebilecek duruma geldik. Dolayısıyla büyük bir mutluluk içindeyiz. En azından hipotezimizin karşılığını bulduk. Küçük kilisenin zemininin kilisenin dışında devam edip etmediğinin diğer bir ifadeyle büyük kilisenin küçük kilisenin üzerine yapılıp yapılmadığını bu ilk hafta içerisinde anlamış olduk. Bu, büyük bir buluntu ya da keşif" dedi.
İtalyan Ekibi Orta Nefte Çalışıyor
Şahin, İtalya'dan gelen ekibe Catanzaro Üniversitesinden Prof. Dr. Francesco Cuteri'nin başkanlık ettiğini, ekibin bazilikanın orta nefinde (koridor) çalıştığını ifade etti. Orta nefteki bema duvarının (kilise önde gelenleri için ayrılan, normal zeminden yüksekçe konumlandırılmış bölüm) önünde daha önce 8 mezar bulduklarını hatırlatan Şahin, sözlerini şöyle tamamladı: "Bunlardan 2'si çok önemliydi çünkü bunlar, bema duvarının tam altında yer alıyordu. Ayrıca iskeletlerde de harç izleri vardı. Bu da kilise yapılırken o mezarların orada olduğunu göstermesi açısından önemli işaretlerdi. Önemli 2 mezar içinde bulduğumuz sikkeler, Valens Valentianus dönemlerine aitti. Dolayısıyla bu kilisenin 380 yılında yapıldığını bu vesileyle öğrenmiştik. Şimdi orta nefte İtalyanlar araştırma yapıyor. Bakalım bu sene sonuç ne olacak? Biz de merakla bekliyoruz."
Türkiye ziyareti kapsamında Ankara ve İstanbul'da temaslarda bulunan Papa 14. Leo, 28 Kasım 2025'te Bursa'nın İznik ilçesine gelmiş, Birinci İznik Konsili'nin 1700. yıl dönümü programına katılmıştı.
