Menemen soğanlı mı, soğansız mı yenir? Bu soru, Türk mutfağının en sevilen lezzetlerinden biri olan menemen etrafında yıllardır süregelen bir tartışmadır. Menemenin kökeni milattan önceye dayanmakla birlikte, kesin bir kuruluş tarihi bulunmamaktadır. İlçenin M.Ö. 1000 yıllarında Eoliyenler ve İyonyalılar arasında sınır oluşturan Yahşelli Köyü civarında kurulduğu, M.Ö. 263-241 yıllarında ise Asarlık Köyü civarına taşındığı rivayet edilir.
Menemenin Tarihçesi
Giritli Türkler, ekonomik koşullar nedeniyle bu yemeğin malzemelerini değiştirerek et yerine yumurta, patates yerine soğan kullanmış ve 'Yumurtalı Domates' yemeğini ortaya çıkarmıştır. Zamanla bu yemek ilçenin en sevilen lezzeti haline gelmiştir. Menemen, bildiğiniz gibi domatesle yapılan bir yemektir. Domatesin ilginç bir tarihi vardır: İlk kez yetiştirildiği ABD'de, 1893 yılında bir mahkeme kararıyla sebze sınıfına alınmış olsa da aslında meyvedir. Bolivya ve Peru'da yabani sarı domates türü bulunmuş, Meksika'da yetiştirilmiş ve Kristof Kolomb'un Amerika'yı keşfinden sonra Avrupa'ya gönderilmiştir. İtalyanlar sarı renginden dolayı ona 'altın elma' adını vermiş, ancak kırmızı türleri kısa sürede yaygınlaşmıştır. Amerika'da ilk kez Thomas Jefferson tarafından yetiştirilen domates, zehirli olduğu inancıyla 1900 yılına kadar pek çok kişi tarafından tüketilmemiştir. Avrupa'da ise uzun süre aşk elması olarak anılmış, romantik etkisi olduğuna inanılmıştır.
Türkiye'de domatesin tarihçesine bakıldığında, resmi kayıtlara göre 1900'lü yılların başında ilk kez Adana bölgesinde ekimi yapılmıştır. İzmir'e geliş tarihi kesin olmamakla birlikte, Ticaret ve Zahire Borsası kayıtları 1920'li yıllarda domatesin İzmir ve çevresinde yetiştirilmeye başlandığını göstermektedir. Menemen'de domatesin tarihi de İzmir ile aynı döneme rastlar. Bu nedenle menemenin Osmanlı yemeği olması mümkün değildir, çünkü domates topraklarımıza Cumhuriyet sonrası girmiştir.
Menemenin Faydaları
Menemen, hem protein hem de vitaminler, mineraller ve lif açısından zengin olup her yaş grubu için faydalı bir besindir. İçerdiği üç sebze sayesinde A, B, C, E, K vitaminleri ve çeşitli mineraller sağlar. Yumurta ise A, B ve D vitaminleri ile sebzelerde bulunmayan B12 ve protein ekleyerek yemeğin besin değerini artırır. Domates ve kırmızı biberdeki likopen, lutein, zeaksantin ve A vitamini bağışıklık sistemini güçlendirir, cilt ve göz sağlığına katkıda bulunur.
Kansere Karşı Koruyucu Etki
Menemen, cildi nemlendirme, akne sorununu giderme, ölü hücreler ve yağlardan arındırma gibi faydalarının yanı sıra saç sağlığını da olumlu etkiler. Domates ve kırmızı biberin işlenmesi (soyulması, parçalanması) ve pişirilmesi, besin değerini, özellikle likopen bileşiklerini artırır. Yağda pişirme, likopenin vücut tarafından daha iyi emilmesini sağlar. Likopenin antioksidan özelliği sayesinde kolon, mide, rahim, karaciğer ve özefagus kanserine karşı koruyucu etkisi bulunmaktadır.
Soğanlı Menemen Tartışması
Menemende soğan kullanımı konusunda yapılan anketler, soğanlı menemeni tercih edenlerin sayısının oldukça fazla olduğunu göstermektedir. Soğan, menemene lezzet ve çeşni katmasının yanı sıra iyot, fosfor, silisyum, kükürt mineralleri, uçucu ve sabit yağlar, şekerler, sindirim enzimleri, amino asitler ve antibiyotik özellikler de ekler. Menemen genellikle yaz aylarında tüketilse de, kış aylarında tüketmek için konservesi yapılabilir. İçine çeşitli baharatlar eklenerek vitamin, mineral ve antioksidan içeriği artırılabilir.
Çakallı Menemen Tarifi
Malzemeler
- 4 adet domates
- 2 yumurta sarısı
- 1 adet yeşil biber
- 1 yemek kaşığı tereyağı
- 1/2 su bardağı kaşar peyniri
- Tuz
- Karabiber
Yapılışı
Domatesler yıkanır, kabukları soyulur ve ince küp şeklinde doğranır. Biber uzunlamasına ikiye bölünür, çekirdekleri çıkarılır ve ince ince doğranır. Bakır tavaya tereyağı alınır, ısındıktan sonra biberler eklenir. Biberler yumuşadığında domatesler ilave edilir ve kaynama noktasına geldiğinde bir püre ezici veya çatalla iyice ezilir. Ezilen domatesler suyunu çektiğinde yumurta sarısı, tuz, karabiber ve kaşarın yarısı ilave edilip hızlıca karıştırılır. Yumurta beyazları kullanılmayacaksa bir tanesi içerisine eklenebilir. Hazır hale geldiğinde kalan kaşarın yarısı üzerine eklenerek servis edilir.
