Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi, kısa sürede kabul gördü. 81 ildeki yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesi sayesinde, uygulamanın başladığı günden bu yana 14 milyonu aşkın cam, plastik ve alüminyum içecek ambalajı geri dönüşüme kazandırıldı. Depozito Yönetim Sistemi'nin finansmanı, üretici sorumluluğu esasına göre oluşturulan mali yapı kapsamında sağlanıyor.
Finansman Modeli ve Teşvik Ödemeleri
Sisteme dahil olan üreticiler, piyasaya sürdükleri her bir depozitolu ambalaj için Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yönetilen merkezi fona üretici sorumluluk bedeli ödüyor. Vatandaşlara yapılan teşvik ödemeleri de bu fondan karşılanıyor. Bu model sayesinde sistem, genel bütçeye ek yük oluşturmadan sürdürülebilir bir finansman yapısıyla işletiliyor. Bugün itibarıyla 81 ilde yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesi hizmet veriyor.
Dijital Cüzdan ve Kullanım Seçenekleri
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Türkiye Çevre Ajansı tarafından hayata geçirilen DOA Sistemi, cam, plastik (PET) ve alüminyum içecek ambalajlarının çevreye atılmadan ayrı toplanmasını, geri dönüştürülmesini ve yeniden ekonomiye kazandırılmasını amaçlıyor. Sistem kapsamında vatandaşlar, ambalajları teslim ederek teşvik bedellerini dijital cüzdanlarına alabiliyor. Dijital cüzdanda biriken bakiyeler ise ATM'lerden nakit olarak çekilebiliyor, başka kullanıcılara transfer edilebiliyor, sanal kart aracılığıyla internet alışverişlerinde kullanılabiliyor ve karekod ile satış noktalarında harcanabiliyor. Bugüne kadar 1 milyon 845 bin 543 kişi ödemenin yapıldığı mobil uygulamayı telefonlarına indirdi.
Günlük İade Limiti ve Kontrol Mekanizmaları
Depozito Yönetim Sistemi bireysel kullanıcıların günlük tüketimlerinden kaynaklanan ambalajları kolaylıkla sisteme kazandırmasını hedeflerken, ticari amaçlı olabilecek suiistimalleri önlemek amacıyla çeşitli kontrol mekanizmaları da devreye alındı. Bu kapsamda bir kullanıcının günlük iade limiti 200 adet ambalaj olarak uygulanıyor. Dijital sistem üzerinden günlük iade miktarları ve risk analizleri takip edilirken, gerekli durumlarda ilave doğrulama süreçleri de işletiliyor.
İlk Hafta Verileri ve Hedefler
Ulusal Entegrasyon Dönemi'nin başladığı 1 Temmuz 2026'dan bu yana toplam 14 milyon adedin üzerinde depozitolu ambalaj sisteme kazandırıldı. Sistemin ülke genelinde yaygınlaşmasıyla birlikte bu sayının hızla artması ve her yıl milyarlarca ambalajın geri dönüşüme kazandırılması hedefleniyor. Depozito Yönetim Sistemi sayesinde geri dönüşüm oranlarının artırılması, doğaya bırakılan ambalaj atıklarının azaltılması, yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş hammadde elde edilmesi ve enerji ile doğal kaynak tüketiminin azaltılması amaçlanıyor. Sistem aynı zamanda döngüsel ekonomiyi destekleyerek ülke ekonomisine katkı sunarken, Avrupa Birliği hedefleri ve uluslararası çevre yükümlülükleriyle uyumlu sürdürülebilir bir atık yönetim modelinin oluşturulmasına da katkı sağlıyor.
Ambalajların Geri Dönüşüm Yolculuğu
Vatandaşlar tarafından iade edilen ambalajlar, Depozito İade Makineleri, Manuel İade Noktaları ve Sayma Doğrulama Hatlarında toplanıyor. Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) üzerinden kayıt altına alınan ambalajlar, saha operatörleri tarafından türlerine göre ayrıştırılarak lisanslı geri dönüşüm tesislerine sevk ediliyor. Geri dönüşüm sürecinde PET ambalajlar yeni plastik hammaddesine, cam ambalajlar yeni cam üretiminde kullanılacak cam kırığına, alüminyum ambalajlar ise yeniden alüminyum üretiminde değerlendirilecek hammaddeye dönüştürülüyor. Böylece ambalajlar atık olmaktan çıkarılarak döngüsel ekonomiye kazandırılıyor. Depozito kapsamında toplanan tüm ambalajların yolculuğu, Türkiye Çevre Ajansı tarafından geliştirilen dijital altyapı üzerinden anlık olarak izleniyor. Her ambalajın sisteme girişinden geri dönüşüm tesisine ulaştığı ana kadar tüm süreç kayıt altına alınıyor.
Yerli Üretim ve Gelecek Planları
DOA makineleri üreten firmalardan ACO Recycling'in Teknolojiden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Kemal Özdemir, Türkiye'de bu alanda 6-7 lisanslı üretici bulunduğunu belirterek, "Sahada yaklaşık 200 makinemiz aktif olarak çalışıyor. Üretimimizde yerlilik oranı yüzde 90'ın üzerinde. Sistem yalnızca üzerinde DOA logosu bulunan 150 mililitre ile 3 litre arasındaki cam, plastik ve metal ambalajları kabul ediyor. Makineler özel güvenlik barkodunu doğruluyor, ardından ambalajı kontrol ederek türüne göre ayrıştırıyor. Aynı şişenin tekrar sisteme sokulmasını önlemek için de ambalajı makine içinde kullanılmayacak hale getiriyor" dedi. Sistemin hızla yaygınlaştığını ifade eden Özdemir şu bilgileri verdi: "Bu yıl 2 bin 500 depozito iade makinesi üretmeyi hedefliyoruz. Ayrıca oteller, fabrikalar ve büyük işletmeler için geliştirilen sayma ve doğrulama hatlarından da yaklaşık 200 adet üretmeyi planlıyoruz. Bu sistemler, binlerce ambalajı tek seferde doğrulayıp ayrıştırabiliyor."
