Dijital Gerçeklik Çağında Çocukların ve Gençlerin Algı Sorunu
Post modern zamanlarda gerçeklik algısı, çocukların ve gençlerin temel sorunlarından biri haline geldi. Oyunlar, dizi ve filmlerin oluşturduğu 'yeni gerçeklik', çocukların normal hayatı algılamalarında ciddi sorunlar oluşturuyor. Ekran başında haddinden fazla vakit geçiren çocuklar, sokağa çıktığında veya insanların arasına karıştığında yabancılık çekiyor ve bu durumun temelinde gerçeklik algısındaki tezat yatıyor.
Okullardaki Olaylara Farklı Bir Bakış
Okullarda son dönemde yaşanan olaylara bu açıdan bakmak gerekiyor. Film, dizi ve bilgisayar oyunlarının gerçeği yeniden tanımlama ve çocuklar ile gençler için sarsıcı sonuçlar doğurma işlevini görmezden gelemeyiz. Sinema her dönem kitleleri yönlendirdi ve şekillendirdi.
Sinemanın Tarihsel Rolü ve Etkisi
Sinema filmleri eskiden beri kuşakları şekillendirmiş, zaman zaman tarih yazım aracı olmuş ve birçok kez de kanaat oluşturmuştur. Savaş zamanlarında toplumları motive etmek için Almanya'da ve İran'da kullanılmıştır. Türkiye'de Cumhuriyet'in ilk döneminde resmi ideolojinin tezlerinin propagandası için araçsallaştırılmıştır. Kapitalist emperyalizmin Soğuk Savaş döneminde sosyalist cephe karşısındaki galibiyeti için toplumlar savaş filmleriyle yönlendirilmiştir.
Kahramanmaraş'taki ve benzeri elim olayların mesuliyetini sadece dizi ve filmlere yüklemek gerçekçi olmaz tabi ki... Eğitim sistemi, sosyoloji, aile, özel hayat ve yetiştirilme biçimi de elbette etkili. Ancak bunlar zaten formülasyonun mevcut değişenleridir. Dijital oyunlarla dizi ve filmler ise formülde bu kadar etkili olmaması gereken unsurlardır.
Dizi ve Filmlerin Gençler Üzerindeki Etkisi
Dizi ve filmlerin çocuklardan ziyade gençler üzerinde daha etkili olduğunu söylemek gerek. Televizyon dizileri gençleri ekran başına oturtmak için kahramanlık ve kendi adaletini sağlama üzerine kurgulanıyor. Bu da elbette silahsız olmuyor. Sistemin sorunları çözmediği yerde her bölgenin bir kahramanı ortaya çıkıyor. Dizilerdeki bu söylem gerçeklik yorumu ve yöntem teklifi anlamına geliyor.
Kurtlar Vadisi, Deli Yürek, Çukur, Eşref Rüya gibi çok sayıda televizyon dizisinin toplumda aynı karşılık bulduğunu söylemek mümkün.
Hollywood'daki 'Antikahraman' Çıkmazı
Sadece Türkiye'deki yapımlarla da sınırlı değil. Hollywood başta olmak üzere uluslararası yapımlarda ciddi oranda 'antikahraman' vurgusu var. Bu yapımlarda da adaleti kendi yöntemleriyle sağlamaya çalışan karakterler, genel sistemin olumlamadığı illegal yöntemleri kullansa da özdeşlik kuruluyor.
Kahramanlık zıtlık üzerinden kuruluyor ve kendini var etme aşamasında olan, aile ve çevresi tarafından yok sayıldığını düşünen, kimseye derdini anlatamadığına inanan ve bir şekilde hayata damga vurmak isteyen gençler için 'antikahraman' tam bir çıkış yolu oluyor.
Çocukların Yaşam Alanı: Dijital Oyunlar
Çocuklar üzerinde en büyük etkinin oyunlar olduğunu söylemek gerek. Bilgisayar başında saatlerce kapanarak, kendisi için kurgulanan evrende vakit geçirmek çocukların sokakla ve hayatla bağlantısını koparıyor. Hatta aksine oyunlardaki evren tek gerçek haline geliyor.
Çünkü arkadaşlar orada, başarı orada, ödüllendirme sistemi orada... Ekran başından kalktığındaysa geçici bir ortamda vakit geçiriyorlar. Hal böyle olunca eline silahı alıp insanların üzerine gerçek hayatta ateş etmesi ile oyunda bunu yapması arasında pek fark kalmıyor.
Aksine, gerçek olduğu iddia edilen ve kendi varlıklarının yok sayıldığı bu evrenden sahici bir intikam almaları mümkün oluyor. Belki de öleceğine inanmıyor ya da ölünce gerçek aleme transfer olacağını düşünüyor.
Çocukların ve gençlerin dizi ve filmlerdeki karakterlerle olduğu kadar oyunlardakilerle de özdeşim kurduğu çok açık. Yaşanan travmatik olayların ayrıntıları da bunları gösteriyor. Dolayısıyla çocukluktan itibaren gençlik yıllarına kadar çocukların örnek alacağı 'gerçek kahramanlar'a ihtiyaçları var.
Dizilerin Geçici Yayın Durdurması ve Çözüm Arayışları
Yaşananlar sonrası bazı dizilerin yayını durduruldu. Yeni bölümler gösterilmedi ama eski bölümler ekranlara çıktı. Bu garipliğe bir anlam verilemedi.
Genel olarak şiddet içeren dizilerin 'tansiyon düşene kadar' yayından kaldırılması bir çözüm olamaz elbet. Yasaklamak da tek başına çözüm değil. Fakat açık yayın organlarındaki şiddet dozunun RTÜK kontrolünde düşürülmesi elzem görünüyor. Şifreli ya da ücretli platformların düzenlemeleri ayrı zaten.
Gençlere ve Çocuklara Alternatif Sunma Zorunluluğu
Ancak bunlar da tam olarak çözüm değil. Zira televizyondan izleyemediğini internetten bir şekilde izliyor gençler. Yasaklamak çözüm olmasa da sınırlandırmak şart. Ve burada esas olarak gereken, çocuklara ve gençlere alternatif sunabilmek.
Mevcut durumda "izlemeyin" demek çözüm olmayacak. Çünkü böyle şeyler ülkemizde yapılmasa dünyanın başka yerinde yapılıp bize ulaştırılacak. O halde alternatif sunmak şart.
Ailelerin Rolü ve Sorumluluğu
Ve en önemli alternatif, ailelerin çocuklarla ve gençlerle daha çok vakit geçirmesidir... Sokağa, kıra, pikniğe, trafiğe, açık alana, işe ailesiyle birlikte gitmeyen çocuğu olumsuzluklardan tamamen uzak tutamayız. Ancak geciktirebiliriz.
O yüzden ailelere düşen görevi de hatırlatmakta fayda var. Elinden sürekli tutulmayan çocuğun elinde silah ya da olumsuz bir sonuç bulmak sürpriz olmamalı...
