Yarıyıl tatilinin ardından okula dönüş süreci, birçok aile için uyku düzeni sorunlarını da beraberinde getiriyor. Etlik Şehir Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Tolga Köle, tatil döneminde bozulan uyku alışkanlıklarının, çocukların okula uyum sürecini zorlaştırdığını ve davranışsal ile bilişsel fonksiyonları olumsuz etkileyebildiğini vurguladı.
Tatil Sürecinde Uyku Düzeni Neden Bozuluyor?
Doç. Dr. Köle, okul döneminde çocukların hayatını düzenleyen sabah servis ve ders saatleri gibi sosyal zamanlayıcıların tatilde ortadan kalktığını belirtti. Bu durumun, çocuklarda daha geç yatma ve geç kalkma eğilimini tetiklediğini ifade etti.
Köle’ye göre, bir diğer önemli etken ise ekran maruziyetindeki artış. Tatilde evde geçirilen sürenin artmasıyla televizyon, telefon ve tablet kullanımı yükseliyor. Bu cihazlardan yayılan mavi ışık, uyku hormonu olarak bilinen melatoninin baskılanmasına yol açarak, uykuya geçişi zorlaştırıyor ve uyku kalitesini düşürüyor.
Ayrıca, tatilde fiziksel aktivitenin azalması da önemli bir faktör. Okulda arkadaşlarıyla hareket halinde olan çocuklar, tatilde daha hareketsiz kalıyor. Fiziksel yorgunluğun azalması, uykuya dalma süresini uzatıyor. Köle, uyku düzensizliğine bağlı olarak öğün saatlerinin de kaydığını, geç saatlerde tüketilen ağır yiyecek ve atıştırmalıkların uyku kalitesini olumsuz etkilediğini sözlerine ekledi.
Uyku Neden Bu Kadar Önemli?
Doç. Dr. Mehmet Tolga Köle, uykunun çocuk gelişimindeki hayati rolüne dikkat çekti. Uyku, beyin gelişimi, hafızanın güçlendirilmesi, dikkat ve odaklanmanın sağlanmasında kilit bir role sahip. Aynı zamanda duygu regülasyonu, büyüme hormonlarının salgılanması ve bağışıklık sisteminin güçlenmesi için de vazgeçilmez.
Köle, "Uyku, çocuklarımızda akademik başarıda ve öğrenmede önemli yere sahiptir. Bunun yanında psikolojik gelişimde, yani davranışların düzenlenmesinde, duygu regülasyonunda ve dürtüselliğin kontrol altına alınmasında da kritiktir" dedi.
Ailelere Kritik Tavsiyeler
Peki, tatil döneminde uyku düzenini korumak ve okula dönüşü kolaylaştırmak için neler yapılmalı? Doç. Dr. Köle şu önerilerde bulundu:
Tatilde esneklik sınırlı olmalı: Uyku saatleri tamamen serbest bırakılmamalı. Okul saatine göre en fazla 60-90 dakikalık bir esneme yapılabilir.
Ekran süresi kesilmeli: Uyumadan en az bir saat önce tüm ekranlar kapatılmalı. Mavi ışığın melatonin üzerindeki olumsuz etkisinden kaçınılmalı.
Uyku öncesi rutinler oluşturulmalı: Uykuya geçişi kolaylaştırmak için loş bir ortamda aile içi sohbet, kitap okuma veya düşük sesle müzik dinleme gibi sakin aktiviteler tercih edilmeli.
Okula dönüş kademeli planlanmalı: Okul başlamadan 4-5 gün önceden itibaren, her gün 15-20 dakika erken yatılıp erken kalkılarak, uyku düzeni okul rutinine yavaş yavaş kaydırılmalı.
Köle, çocukların yaş gruplarına göre ihtiyaç duyduğu uyku sürelerini de hatırlattı: 6-12 yaş grubundaki çocukların günde 9-12 saat, 13-18 yaş grubundakilerin ise 8-10 saat uyuması gerekiyor.
Son olarak, uykuya geçişte kronik zorlanma, horlama, nefes kesilmesi, uykunun sık bölünmesi veya gün içinde huzursuzluk, dikkat dağınıklığı, kaygı ve çökkünlük belirtileri görülmesi halinde ailelerin mutlaka bir çocuk sağlığı uzmanına başvurması gerektiğinin altını çizdi.
