Astım Spreyi Kullanmak Orucu Bozar mı? Diyanet'in Net Açıklaması
İslam inancının temel ibadetlerinden biri olan oruç, Müslümanlar için hem bedensel hem de ruhsal bir arınma sürecini ifade eder. Ancak kronik rahatsızlıkları bulunan ve düzenli ilaç kullanmak zorunda olan müminler için bu kutsal ay, bazen endişe verici ikilemlere yol açabilmektedir. Özellikle nefes darlığı çeken, göğsü sıkışan ve hayat kalitesi ciddi şekilde etkilenen astım hastaları, oruç ibadetlerini yerine getirirken ilaç kullanımının hükümlerini merak etmektedir.
Astım Hastalığı ve Oruç İbadeti Arasındaki İlişki
Astım, hava yollarının daralmasıyla karakterize olan ve ataklar halinde seyreden kronik bir solunum rahatsızlığıdır. Atak sırasında hastanın ciğerlerine yeterli hava gitmez ve kişi boğulma hissi yaşayabilir. Bu durumu düzeltmek için kullanılan spreyler, içerdikleri özel gazlar veya tozlar sayesinde bronşları genişleterek hastanın yeniden rahat nefes almasını sağlamaktadır.
Oruçlu bir Müslüman için temel endişe, ağız yoluyla alınan bu maddenin yeme-içme sayılıp sayılmadığıdır. Geleneksel fıkıh anlayışında ağızdan giren her şeyin orucu bozabileceği düşüncesi yaygın olsa da, modern tıbbın verileri ve güncel fıkıh yorumları, ilacın vücuttaki izlediği yolu ve miktarını dikkate alarak farklı bir perspektif sunmaktadır.
Astım Spreyinin Çalışma Prensibi ve Fıkhi Boyutu
Orucun bozulması konusunda temel kriter, vücuda alınan maddenin besin değeri taşıması veya mideye ulaşarak sindirim sistemine dahil olmasıdır. Astım spreyi kullanıldığında, cihazın püskürttüğü ilaç zerrecikleri ağız boşluğundan geçerek soluk borusu yoluyla doğrudan akciğerlere ulaşır. Yani ilacın hedefi mide değil, solunum sistemidir.
Ancak anatomik yapı gereği, ağızdan alınan her maddenin çok az bir kısmı yemek borusuna kaçabilir veya tükürükle karışarak mideye inebilir. Fıkıh alimlerinin ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nın üzerinde durduğu nokta bu çok az miktar meselesidir.
Yapılan bilimsel ölçümlere göre, astım spreyinden bir defada püskürtülen ilaç miktarı yaklaşık olarak 1/20 mililitredir. Bu miktar o kadar küçüktür ki, ağızda kalan nemden veya abdest alırken ağza su verip tükürdükten sonra kalan ıslaklıktan çok daha azdır. Fıkıh kurallarına göre, abdest alırken ağızda kalan suyun yutulması orucu bozmadığına göre, ondan çok daha az miktarda olan ve besin amacı taşımayan, sadece nefes almayı sağlamak için kullanılan spreyin içeriğinin de oruca zarar vermeyeceği kabul edilmiştir.
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Görüşü ve Resmi Fetva
Konuyla ilgili en yetkili merci olan Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, astım hastalarının Ramazan ayında yaşadığı bu tereddüdü gidermek için net bir fetva yayınlamıştır. Bu fetvaya göre, nefes darlığı yaşayan hastaların ağızlarına püskürttükleri oksijenli ilaç (astım spreyi), orucu bozmaz.
Kurul, kararını gerekçelendirirken miktar azlığı ve mideye değil akciğere ulaşma prensiplerini baz almıştır. Dolayısıyla, oruç tutan bir astım hastası, gün içinde nefes darlığı hissettiğinde veya krize girdiğinde, orucunun bozulacağı endişesi taşımadan ilacını kullanabilir.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken ince bir ayrım bulunmaktadır. Eğer hasta, sprey (inhaler) değil de, nebulizatör denilen ve buhar makinesiyle verilen ilaçları kullanıyorsa durum değişebilir. Nebulizatörlerde ilaç genellikle su ile karıştırılarak buhar haline getirilir ve bu işlem sırasında hastanın maske yardımıyla çektiği buharın içindeki su zerrecikleri mideye ulaşabilir. Eğer buharın içeriğinde yoğun su varsa ve bu su mideye giderse, orucun bozulma ihtimali doğar. Ancak standart el tipi spreylerde böyle bir risk söz konusu değildir.
Astım Hastaları İçin Pratik Tavsiyeler ve Manevi Huzur
Astım hastalarının Ramazan ayını huzurla geçirebilmeleri için şu öneriler dikkate alınmalıdır:
- İlaç düzenlerini sahur ve iftar saatlerine göre ayarlamaları, koruyucu ilaçlarını bu vakitlerde almaları tıbbi açıdan önerilir.
- Krizin ne zaman geleceği belli olmadığı için, acil durum ilacını (kurtarıcı inhaler) gün boyu yanlarında taşımaları şarttır.
- Diyanet'in fetvası, hastalara büyük bir kolaylık sağlamış ve ya ilacımı kullanıp orucumu bozacağım ya da nefessiz kalacağım ikilemini ortadan kaldırmıştır.
İslam dini, insan hayatını ve sağlığını her şeyin üzerinde tutmaktadır. Astım spreyi kullanmak, beslenme amacı taşımadığı, mideye kayda değer bir miktar ulaşmadığı ve doğrudan solunum yollarını hedeflediği için orucu bozmayan haller kapsamında değerlendirilir. Astım hastaları, doktorlarının tavsiyelerine uyarak ve ilaçlarını aksatmadan oruç ibadetlerini gönül rahatlığıyla yerine getirebilirler.
Eğer hastalık, oruç tutamayacak kadar ileri seviyedeyse veya ilaç kullanımıyla bile kontrol altına alınamıyorsa, dinimiz bu durumda olanlara oruç tutmama ruhsatı (izni) vermiş ve tutulamayan günler için fidye ödeme yolunu göstermiştir. Önemli olan, kişinin sağlığını riske atmadan, samimiyetle kulluk görevini yapmaya çalışmasıdır.
