Avrupa Parlamentosu (AP) ve Avrupa Birliği (AB) Konseyi, Avrupa ülkelerinde sığınma başvuruları reddedilen kişilerin üçüncü ülkelere geri gönderilmesini kolaylaştıran ve geri dönüş merkezleri anlaşmalarını yasallaştıran düzenlemede anlaşmaya vardı. AP'den yapılan açıklamada, bu tartışmalı düzenlemenin üçüncü ülkelerle yapılacak geri dönüş merkezi anlaşmalarına yasal zemin sağladığı belirtildi.
Düzenlemenin detayları
Açıklamaya göre, anlaşma herhangi bir üye ülke tarafından verilen geri gönderme kararının ardından kişinin 'derhal veya belirli süre' içinde o ülkeyi terk etme yükümlülüğünü içeriyor. Geri dönüş merkezi anlaşmaları yalnızca insan hakları, uluslararası hukuk ve 'geri göndermeme ilkesini' destekleyen ülkelerle yapılabilecek. Refakatsiz çocuklar bu anlaşma kapsamına dahil edilmeyecek. Üye ülkeler, anlaşmalar yürürlüğe girmeden önce AB Komisyonu ve diğer üye ülkeleri bilgilendirmek zorunda olacak.
Veri tabanı ve ortak karar
Geri gönderme kararları, Şengen Bilgi Sistemi veri tabanı aracılığıyla Şengen ülkelerinde erişilebilir hale gelecek. Üye ülkeler, göçmenler hakkında ortak 'Avrupa geri gönderme kararını' uygulayabilecek ya da yeni geri gönderme kararı alabilecek.
AB Komisyonu'ndan memnuniyet
AB Komisyonu, anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını belirterek, AB genelinde 'daha hızlı, basit, etkili prosedürlerle' geri dönüşlerin 'daha verimli' hale geleceğini ifade etti. AB Komisyonunun İçişleri ve Göçten Sorumlu Üyesi Magnus Brunner, 'Yeni kurallarla, AB'ye kimin girebileceği, kimin kalabileceği ve kimin ayrılması gerektiği konusunda daha fazla kontrolümüz var' değerlendirmesinde bulundu.
Onay süreci
Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için AB Konseyi ve AP'nin nihai onayı gerekiyor. Onayın ardından düzenleme, AB Resmi Gazetesi'nde yayınlanarak yürürlüğe girecek. AB ülkeleri, 8 Aralık 2025'te sığınma başvurusu reddedilen göçmenlerin üçüncü ülkelere geri gönderilmesini kolaylaştıracak düzenleme konusunda anlaşmaya varmıştı. AP Genel Kurulu da 26 Mart'ta düzenleme hakkında AB Konseyi'yle müzakerelere başlamayı kabul etmişti.
İtalya'nın Arnavutluk'taki tartışmalı göçmen merkezleri
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile Arnavutluk Başbakanı Edi Rama'nın 6 Kasım 2023'te Roma'da imzaladığı anlaşma, İtalyan güvenlik güçleri tarafından Akdeniz'de kurtarılan reşit ve sağlıklı erkek düzensiz göçmenlerin Arnavutluk'a nakledilmesini ve iltica taleplerinin inceleneceği süre boyunca burada kalmalarını öngörüyor. Bu anlaşma, bir AB ülkesinin kendisine gelen düzensiz göçmenleri Birlik üyesi olmayan başka ülke toprağına göndermesini düzenleyen ilk anlaşma özelliğini taşıyor.
Anlaşma çerçevesinde İtalya tarafından Arnavutluk'un kuzeybatısındaki Şingin Limanı'nda ilk kabul merkezi ve Gjader bölgesinde sonraki prosedürler için tesis ve geri gönderme merkezi kuruldu. Bu merkezlere 16 Ekim 2024, 8 Kasım 2024 ve 26 Ocak'ta Akdeniz'de kurtarılan üç farklı göçmen grubu taşındı ancak her üç gruptaki göçmenler, Roma Mahkemesinin farklı gerekçeli kararları sebebiyle İtalya'ya geri götürüldü. Bu konu, İtalyan mahkemelerince Avrupa Adalet Divanı'na sevk edildi. Bu nedenle söz konusu merkezler tam manasıyla faaliyete geçemedi.
Meloni hükümetinin düzensiz göçe karşı 'caydırıcı unsur' olarak sunduğu Arnavutluk'taki göçmen merkezleri, muhalefet ve sivil toplum kuruluşları tarafından 'İtalya'nın parasının sokağa atıldığı' gerekçesiyle eleştiriliyor.
